Zaman Bakimindan Uygulama

---
name: zaman-bakimindan-uygulama
description: "Olay eski yürürlükteyken doğmuş ama yeni bir kanun çıkmışsa ya da kanun değişikliği devam eden ilişkileri etkiliyorsa; hangi kanunun uygulanacağını ve geçmişe etki sorununu çözmek için kullanılır."
---

# Normların Zaman Bakımından Uygulanması

## Görev
Bir olaya eski mi yeni mi kanunun uygulanacağını, geçmişe yürüme yasağı, geçiş hükümleri ve derhal uygulama ilkeleri çerçevesinde belirlemek.

## Soğuk başlangıç (intake)
- Olay/işlem hangi tarihte gerçekleşti; kanun değişikliği ne zaman yürürlüğe girdi?
- İlişki tamamlanmış mı, yoksa hâlâ devam eden bir durum mu (sürekli borç, kira, velayet)?
- Değişen kanunda geçici/geçiş maddesi var mı?
- Alan ceza mı (lehe kanun ilkesi farklı işler) yoksa özel hukuk mu?

## Denetim şeması
1. **Yürürlük tarihini sabitle** — Kanunun ve ilgili maddenin yürürlük tarihi (Resmî Gazete) ve geçici maddeleri tespit edilir; mevzuat.gov.tr karşılaştırmalı metni esas alınır.
2. **Kural: geçmişe etkisizlik** — Hukuki güvenlik gereği yeni kanun, tamamlanmış olaylara ve kazanılmış haklara kural olarak uygulanmaz; eski olay eski kanuna tabidir.
3. **Derhal uygulama** — Yeni kanun, yürürlükten sonraki olgulara ve devam eden hukuki durumların ileriye dönük sonuçlarına derhal uygulanır (özellikle kamu düzeni ve genel ahlakı ilgilendiren hükümler — TMK Yürürlük Kanunu mantığı).
4. **Geçiş hükmü önceliği** — Kanunda açık geçiş/geçici hüküm varsa o esas alınır; genel ilkeler ancak geçiş hükmü yoksa devreye girer.
5. **Ceza istisnası** — Suç ve cezada kanunilik ve **lehe kanunun geçmişe yürümesi** (TCK m.7) ilkesi ayrıdır; özel hukuk mantığıyla karıştırılmaz.
6. **Zamanaşımı/süre değişimi** — Süreye ilişkin yeni hükümlerin başlamış sürelere etkisi, çoğunlukla özel geçiş hükmüyle düzenlenir; yoksa lehe/derhal uygulama tartışılır.

## Çıktı modülleri
- Olay-kanun zaman çizgisi.
- Uygulanacak kanun + dayanak ilke (geçmişe etkisizlik/derhal uygulama/geçiş hükmü).
- Kazanılmış hak değerlendirmesi.
- Ceza ise lehe kanun notu + `[doğrulanacak]` içtihat.

## Plugin bağlamı

Bu beceri `hukuk-metodolojisi` eklentisinin parçasıdır. Eklentinin diğer becerileriyle birlikte
çalışır; bir konu eklentinin dışına taştığında ilgili başka eklentiyi işaret eder,
aksi hâlde bu eklentinin uygun bir sonraki becerisini önerir.

## Kaynak kuralı (katı)

- **İçtihat yalnızca doğrulanmış künyeyle.** Her karar; mahkeme (Yargıtay / Danıştay /
  Anayasa Mahkemesi / Bölge Adliye Mahkemesi / Bölge İdare Mahkemesi), daire, **esas ve
  karar numarası**, tarih ve doğrulanabilir kaynak ile verilir
  (ör. `karararama.yargitay.gov.tr`, `karararama.danistay.gov.tr`,
  `kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr`, `mevzuat.gov.tr`, UYAP Emsal).
  **Model hafızasından karar numarası ÜRETME.** Emin olunmayan her künye `[doğrulanacak]`
  olarak işaretlenir.
- **Mevzuat** madde / fıkra / bent ile gösterilir (ör. "TBK m.49/1", "HMK m.114/1-ç").
- **Doktrin** yalnızca kullanıcı kaynağı sağladığında veya lisanslı canlı erişim
  belgelendiğinde kullanılır; yazar, eser, baskı ve sayfa ile.
- Varsayımlar açıkça **"varsayım"** diye işaretlenir; sahte kesinlik üretilmez.
- **MCP sunucuları kuruluysa resmî metni onlardan çek.** `turk-hukuku-mevzuat-mcp`
  kanun ve madde metnini mevzuat.gov.tr'den, `turk-hukuku-ictihat-mcp` kararları
  Yargıtay/BAM (UYAP Emsal), Danıştay ve AYM (bireysel başvuru, norm denetimi)
  bankalarından canlı getirir; hangi aracın ne zaman kullanılacağı araçların kendi
  açıklamalarındadır. Bu sunucular varsa doğrulamada önce onları kullan ve dönen
  künyeyi aynen aktar; yoksa yukarıdaki künye kuralları aynen geçerlidir.

## Bu beceri ne yapmaz

- Avukatlık veya hukuki danışmanlık yerine geçmez; nihai hukuki sorumluluk yetkili
  hukukçudadır.
- Müvekkili, onun açık kararı olmadan bağlamaz.
- Belgelerle ya da net beyanla desteklenmeyen vakıaları olgu gibi değerlendirmez.
- Menfaat çatışması veya meslek kuralı (1136 s.K., TBB Meslek Kuralları) sorunu
  görülürse dosyadan sorumlu avukata yönlendirir.

---

*Bu beceri deneyseldir ve hukukçunun çalışmasını yapılandırmaya yarar; tek başına hukuki
sonuç doğurmaz. Tüm çıktılar yürürlükteki mevzuat ve doğrulanmış güncel içtihatla teyit
edilmelidir. Hukuki danışmanlık değildir.*