Yuksek Hakem Ve Toplu Uyusmazlik Yargisi

---
name: yuksek-hakem-ve-toplu-uyusmazlik-yargisi
description: "Grev yasagi veya erteleme hallerinde Yuksek Hakem Kuruluna basvuruyu, kurulun TIS yerine gecen kararini ve toplu hak uyusmazliklarinin yargi yolunu ele alir; YHK sureci veya TIS yorum davasi gerektiginde kullanilir."
---

# Yüksek Hakem Kurulu ve Toplu Uyuşmazlık Yargısı

## Görev
Grevin yasak veya ertelenmiş olduğu menfaat uyuşmazlıklarında Yüksek Hakem Kurulu (YHK) yolunu, kurulun TİS hükmündeki kararını ve toplu hak uyuşmazlıklarının yargısal çözümünü yönetmek.

## Soğuk başlangıç (intake)
- Uyuşmazlık grev yasağı kapsamında mı veya erteleme mi yapıldı?
- Arabuluculuk/erteleme süreci tamamlandı mı?
- Sorun yeni TİS şartı mı (menfaat) yoksa mevcut TİS yorumu mu (hak)?
- Tarafların YHK'ye başvuru iradesi/zorunluluğu var mı?

## Denetim şeması
1. **YHK'ye başvuru halleri:** 6356 m.51 — grev ve lokavtın yasak olduğu uyuşmazlıklarda, arabuluculukta anlaşma sağlanamazsa taraflardan biri YHK'ye başvurur; grevin ertelendiği ve erteleme sonunda anlaşma olmayan hallerde de YHK devreye girer (m.63 yollamasıyla).
2. **Kurulun kararı:** YHK kararı **kesindir ve toplu iş sözleşmesi hükmündedir**; tarafları normatif olarak bağlar. Bu nedenle YHK aşaması fiilen TİS'in içeriğini belirler.
3. **Toplu hak uyuşmazlığı yargısı:** TİS'in yorumu, uygulanması veya ihlalinden doğan uyuşmazlık hak uyuşmazlığıdır → **İş Mahkemesi** görevlidir (7036 sayılı Kanun m.5). Bu davalarda TİS m.36 ışığında normatif/borç doğurucu hüküm ayrımı yapılır.
4. **Yetki itirazı ve diğer davalar:** Yetki tespitine itiraz (6356 m.43), TİS'in tarafı sıfatının tespiti, sendikal tazminat davaları da İş Mahkemesinde görülür; kararlara karşı istinaf (BAM) ve sınırlı temyiz yolu işler.
5. **Ara sonuç:** Menfaat uyuşmazlığı + grev yasağı/erteleme = YHK; mevcut TİS'ten doğan anlaşmazlık = İş Mahkemesi.

İçtihat için karararama.yargitay.gov.tr (9./22. HD, HGK); künyeler `[doğrulanacak]`.

## Çıktı modülleri
- Yol ayrımı şeması (YHK mı, İş Mahkemesi mi).
- YHK başvuru dilekçesi iskeleti.
- TİS yorum davası dava planı (vakıa-hüküm-talep).

## Plugin bağlamı

Bu beceri `is-hukuku-toplu` eklentisinin parçasıdır. Eklentinin diğer becerileriyle birlikte
çalışır; bir konu eklentinin dışına taştığında ilgili başka eklentiyi işaret eder,
aksi hâlde bu eklentinin uygun bir sonraki becerisini önerir.

## Kaynak kuralı (katı)

- **İçtihat yalnızca doğrulanmış künyeyle.** Her karar; mahkeme (Yargıtay / Danıştay /
  Anayasa Mahkemesi / Bölge Adliye Mahkemesi / Bölge İdare Mahkemesi), daire, **esas ve
  karar numarası**, tarih ve doğrulanabilir kaynak ile verilir
  (ör. `karararama.yargitay.gov.tr`, `karararama.danistay.gov.tr`,
  `kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr`, `mevzuat.gov.tr`, UYAP Emsal).
  **Model hafızasından karar numarası ÜRETME.** Emin olunmayan her künye `[doğrulanacak]`
  olarak işaretlenir.
- **Mevzuat** madde / fıkra / bent ile gösterilir (ör. "TBK m.49/1", "HMK m.114/1-ç").
- **Doktrin** yalnızca kullanıcı kaynağı sağladığında veya lisanslı canlı erişim
  belgelendiğinde kullanılır; yazar, eser, baskı ve sayfa ile.
- Varsayımlar açıkça **"varsayım"** diye işaretlenir; sahte kesinlik üretilmez.
- **MCP sunucuları kuruluysa resmî metni onlardan çek.** `turk-hukuku-mevzuat-mcp`
  kanun ve madde metnini mevzuat.gov.tr'den, `turk-hukuku-ictihat-mcp` kararları
  Yargıtay/BAM (UYAP Emsal), Danıştay ve AYM (bireysel başvuru, norm denetimi)
  bankalarından canlı getirir; hangi aracın ne zaman kullanılacağı araçların kendi
  açıklamalarındadır. Bu sunucular varsa doğrulamada önce onları kullan ve dönen
  künyeyi aynen aktar; yoksa yukarıdaki künye kuralları aynen geçerlidir.

## Bu beceri ne yapmaz

- Avukatlık veya hukuki danışmanlık yerine geçmez; nihai hukuki sorumluluk yetkili
  hukukçudadır.
- Müvekkili, onun açık kararı olmadan bağlamaz.
- Belgelerle ya da net beyanla desteklenmeyen vakıaları olgu gibi değerlendirmez.
- Menfaat çatışması veya meslek kuralı (1136 s.K., TBB Meslek Kuralları) sorunu
  görülürse dosyadan sorumlu avukata yönlendirir.

---

*Bu beceri deneyseldir ve hukukçunun çalışmasını yapılandırmaya yarar; tek başına hukuki
sonuç doğurmaz. Tüm çıktılar yürürlükteki mevzuat ve doğrulanmış güncel içtihatla teyit
edilmelidir. Hukuki danışmanlık değildir.*