Temel Kavramlar Ve Sistematik

---
name: temel-kavramlar-ve-sistematik
description: "Miras dosyasına ilk dokunuşta uygulanacak kavram haritası ve sıralama; ölüm anı, tereke, külli halefiyet, mirasçı türleri ve hangi kuralın hangi sırayla işletileceğini belirlemek gerektiğinde kullanılır."
---

# Temel Kavramlar ve Sistematik

## Görev
Miras uyuşmazlığını TMK Üçüncü Kitap sistematiğine (m.495-682) oturtmak; ölüm anı, tereke, mirasçı türleri ve analiz sırasını netleştirip doğru alt-beceriye yönlendirmek.

## Soğuk başlangıç (intake)
- Mirasbırakan ne zaman ve nerede öldü? (1.1.2002 öncesi ise eski MK uygulanır.)
- Hayatta olan yakınlar kimler? (eş, çocuk, ana-baba, kardeş, torun)
- Vasiyetname, miras sözleşmesi ya da sağlararası devir/bağış var mı?
- Tereke neleri kapsıyor? (taşınmaz, banka, şirket payı, borç)
- Talep ne? (pay alma, iptal, tenkis, ret, paylaşma)

## Denetim şeması
1. **Ölüm anını sabitle (m.575).** Miras ölümle açılır; haklar ve değerler bu ana göre belirlenir. Birlikte ölüm karinesi (m.29) gündeme gelebilir.
2. **Tereke kapsamını çıkar.** Aktif ve pasif; miras külli halefiyetle bir bütün olarak geçer (m.599). Kişiye sıkı bağlı haklar (manevi tazminat istisnaları, intifa) terekeye girmez.
3. **Mirasçı sıfatını belirle.** Yasal mirasçılık zümre sistemi (m.495-501) ve sağ kalan eşin payı (m.499) ile; atanmış mirasçı/lehine vasiyet varsa ölüme bağlı tasarrufu ayrıca incele.
4. **Mirasçılık engellerini tara.** Mirastan yoksunluk (m.578), ıskat (m.510-513), feragat sözleşmesi (m.528), ret (m.605).
5. **Saklı pay süzgecini uygula (m.505-506).** Tasarruf edilebilir oran aşılmış mı? Aşılmışsa tenkis becerisine geç.
6. **Ara sonuç:** payları kesirli olarak hesapla, çekişmeli/çekişmesiz işi ayır, görevli mahkemeyi tespit et (HMK m.2/m.4).

İspat yükü genel kurala tabidir (TMK m.6, HMK m.190): mirasçı sıfatını iddia eden soybağı/nüfus kaydıyla, tasarrufun geçersizliğini iddia eden onu ispatlar.

## Çıktı modülleri
- Mirasçı ve pay tablosu (zümre, kesir, oran)
- Tereke aktif/pasif envanteri
- Uygulanacak hukuk notu (ölüm tarihine göre MK seçimi)
- Yönlendirme: hangi alt-beceri ve hangi dava/işlem

## Plugin bağlamı

Bu beceri `miras-hukuku` eklentisinin parçasıdır. Eklentinin diğer becerileriyle birlikte
çalışır; bir konu eklentinin dışına taştığında ilgili başka eklentiyi işaret eder,
aksi hâlde bu eklentinin uygun bir sonraki becerisini önerir.

## Kaynak kuralı (katı)

- **İçtihat yalnızca doğrulanmış künyeyle.** Her karar; mahkeme (Yargıtay / Danıştay /
  Anayasa Mahkemesi / Bölge Adliye Mahkemesi / Bölge İdare Mahkemesi), daire, **esas ve
  karar numarası**, tarih ve doğrulanabilir kaynak ile verilir
  (ör. `karararama.yargitay.gov.tr`, `karararama.danistay.gov.tr`,
  `kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr`, `mevzuat.gov.tr`, UYAP Emsal).
  **Model hafızasından karar numarası ÜRETME.** Emin olunmayan her künye `[doğrulanacak]`
  olarak işaretlenir.
- **Mevzuat** madde / fıkra / bent ile gösterilir (ör. "TBK m.49/1", "HMK m.114/1-ç").
- **Doktrin** yalnızca kullanıcı kaynağı sağladığında veya lisanslı canlı erişim
  belgelendiğinde kullanılır; yazar, eser, baskı ve sayfa ile.
- Varsayımlar açıkça **"varsayım"** diye işaretlenir; sahte kesinlik üretilmez.
- **MCP sunucuları kuruluysa resmî metni onlardan çek.** `turk-hukuku-mevzuat-mcp`
  kanun ve madde metnini mevzuat.gov.tr'den, `turk-hukuku-ictihat-mcp` kararları
  Yargıtay/BAM (UYAP Emsal), Danıştay ve AYM (bireysel başvuru, norm denetimi)
  bankalarından canlı getirir; hangi aracın ne zaman kullanılacağı araçların kendi
  açıklamalarındadır. Bu sunucular varsa doğrulamada önce onları kullan ve dönen
  künyeyi aynen aktar; yoksa yukarıdaki künye kuralları aynen geçerlidir.

## Bu beceri ne yapmaz

- Avukatlık veya hukuki danışmanlık yerine geçmez; nihai hukuki sorumluluk yetkili
  hukukçudadır.
- Müvekkili, onun açık kararı olmadan bağlamaz.
- Belgelerle ya da net beyanla desteklenmeyen vakıaları olgu gibi değerlendirmez.
- Menfaat çatışması veya meslek kuralı (1136 s.K., TBB Meslek Kuralları) sorunu
  görülürse dosyadan sorumlu avukata yönlendirir.

---

*Bu beceri deneyseldir ve hukukçunun çalışmasını yapılandırmaya yarar; tek başına hukuki
sonuç doğurmaz. Tüm çıktılar yürürlükteki mevzuat ve doğrulanmış güncel içtihatla teyit
edilmelidir. Hukuki danışmanlık değildir.*