Temel Kavramlar Ve Sistem

---
name: temel-kavramlar-ve-sistem
description: "Sigorta türünün (zarar/can, zorunlu/ihtiyari) belirlenmesi, taraf ve kavramların oturtulması, doğru kanun ve genel şartların seçilmesi gerektiğinde; uyuşmazlığı hangi rejimin yöneteceğini saptamak için ilk başvurulacak beceri."
---

# Sigorta Hukuku Temel Kavramları ve Sistematik

## Görev
Önündeki sigorta ilişkisini doğru rejime oturtmak: sigorta türünü, uygulanacak normu (TTK Altıncı Kitap, KTK, 5684) ve devreye girecek genel şartları belirleyip uyuşmazlığın iskeletini kurmak.

## Soğuk başlangıç (intake)
1. Hangi tür sigorta? (kasko, trafik, konut/yangın, ferdi kaza, hayat, sağlık, sorumluluk, nakliyat?)
2. Zorunlu mu ihtiyari mi; teminat zarar mı can sigortası mı?
3. Poliçe, genel şartlar ve özel şartlar elde mi; sigorta bedeli/teminat tutarı nedir?
4. Taraflar kim: sigorta ettiren, sigortalı, lehtar, zarar gören üçüncü kişi?
5. Riziko ne zaman/nasıl gerçekleşti; ihbar yapıldı mı?

## Denetim şeması
1. **Tür tespiti.** TTK m.1453 vd. zarar sigortası mı, m.1487 vd. can sigortası mı? Bu ayrım tazminat ilkesi (m.1459) ve halefiyetin (m.1472) uygulanıp uygulanmayacağını belirler.
2. **Sözleşmenin kurulması.** TTK m.1401-1425: icap/kabul, poliçe verme (m.1424), genel şartların bağlayıcılığı. Ara sonuç: geçerli bir sözleşme ve teminat var mı?
3. **Norm seçimi.** İhtiyari sigortada TTK; zorunlu trafik sigortasında öncelikle KTK m.91 vd. ve Karayolları Motorlu Araçlar Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası Genel Şartları; düzenleyici sorunlarda 5684. İstisna: özel kanun genel kanunu önceler.
4. **Genel şartların okunması.** Teminat kapsamı, istisnalar, muafiyet, riziko adresi/aracı poliçeden ve genel şarttan çıkarılır. İspat yükü: teminat kapsamını talep eden, istisnayı sigortacı (TMK m.6 mantığı).
5. **Yol ve süre kontrolü.** Sigorta Tahkim Komisyonu (5684 m.30) mı genel mahkeme mi; zamanaşımı TTK m.1420 (kural iki yıl) ya da KTK m.109.

## Çıktı modülleri
- Sigorta türü ve uygulanacak norm haritası.
- Taraflar ve sıfatları tablosu (sigorta ettiren/sigortalı/lehtar/üçüncü kişi).
- Teminat-istisna-muafiyet özeti ve ispat yükü dağılımı.
- Olası yol ve zamanaşımı uyarısı.

## Plugin bağlamı

Bu beceri `sigorta-hukuku` eklentisinin parçasıdır. Eklentinin diğer becerileriyle birlikte
çalışır; bir konu eklentinin dışına taştığında ilgili başka eklentiyi işaret eder,
aksi hâlde bu eklentinin uygun bir sonraki becerisini önerir.

## Kaynak kuralı (katı)

- **İçtihat yalnızca doğrulanmış künyeyle.** Her karar; mahkeme (Yargıtay / Danıştay /
  Anayasa Mahkemesi / Bölge Adliye Mahkemesi / Bölge İdare Mahkemesi), daire, **esas ve
  karar numarası**, tarih ve doğrulanabilir kaynak ile verilir
  (ör. `karararama.yargitay.gov.tr`, `karararama.danistay.gov.tr`,
  `kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr`, `mevzuat.gov.tr`, UYAP Emsal).
  **Model hafızasından karar numarası ÜRETME.** Emin olunmayan her künye `[doğrulanacak]`
  olarak işaretlenir.
- **Mevzuat** madde / fıkra / bent ile gösterilir (ör. "TBK m.49/1", "HMK m.114/1-ç").
- **Doktrin** yalnızca kullanıcı kaynağı sağladığında veya lisanslı canlı erişim
  belgelendiğinde kullanılır; yazar, eser, baskı ve sayfa ile.
- Varsayımlar açıkça **"varsayım"** diye işaretlenir; sahte kesinlik üretilmez.
- **MCP sunucuları kuruluysa resmî metni onlardan çek.** `turk-hukuku-mevzuat-mcp`
  kanun ve madde metnini mevzuat.gov.tr'den, `turk-hukuku-ictihat-mcp` kararları
  Yargıtay/BAM (UYAP Emsal), Danıştay ve AYM (bireysel başvuru, norm denetimi)
  bankalarından canlı getirir; hangi aracın ne zaman kullanılacağı araçların kendi
  açıklamalarındadır. Bu sunucular varsa doğrulamada önce onları kullan ve dönen
  künyeyi aynen aktar; yoksa yukarıdaki künye kuralları aynen geçerlidir.

## Bu beceri ne yapmaz

- Avukatlık veya hukuki danışmanlık yerine geçmez; nihai hukuki sorumluluk yetkili
  hukukçudadır.
- Müvekkili, onun açık kararı olmadan bağlamaz.
- Belgelerle ya da net beyanla desteklenmeyen vakıaları olgu gibi değerlendirmez.
- Menfaat çatışması veya meslek kuralı (1136 s.K., TBB Meslek Kuralları) sorunu
  görülürse dosyadan sorumlu avukata yönlendirir.

---

*Bu beceri deneyseldir ve hukukçunun çalışmasını yapılandırmaya yarar; tek başına hukuki
sonuç doğurmaz. Tüm çıktılar yürürlükteki mevzuat ve doğrulanmış güncel içtihatla teyit
edilmelidir. Hukuki danışmanlık değildir.*