Temel Kavramlar Ve Sistem

---
name: temel-kavramlar-ve-sistem
description: "Buluşun patent mi faydalı model mi olarak korunacağı, ulusal/EPC/PCT rejimi, koruma süresi ve uygulanacak normun belirlenmesi gerektiğinde; uyuşmazlığı doğru rejime oturtmak için ilk başvurulacak beceri."
---

# Patent ve Faydalı Model Temel Kavramları ve Sistematik

## Görev
Önündeki teknik korumayı doğru rejime oturtmak: patent mi faydalı model mi, ulusal mı EPC/PCT yoluyla mı geldiği, koruma süresi ve uygulanacak normu (SMK Dördüncü Kitap, SMK Yönetmeliği, EPC/PCT) belirleyip uyuşmazlığın iskeletini kurmak.

## Soğuk başlangıç (intake)
1. Korunan/korunacak konu nedir: ürün mü usul mü; teknik alan ne?
2. Patent mi faydalı model mi; belge verildi mi, başvuru hangi aşamada?
3. Hak ulusal başvurudan mı, PCT ulusal aşamasından mı, yoksa Türkiye'de validasyonlu Avrupa patentinden mi doğuyor?
4. Başvuru/rüçhan tarihi ve kalan koruma süresi nedir?

## Denetim şeması
1. **Rejim tespiti.** Patent SMK m.82 vd. (20 yıl, m.101); faydalı model SMK m.142-145 (10 yıl). Faydalı modelde buluş basamağı aranmaz (m.142/1), ancak usuller, kimyasal/biyolojik maddeler ve eczacılık ürünleri faydalı modelle korunamaz (m.142/3). Ara sonuç: hangi rejim?
2. **Hak kaynağı.** Ulusal patent TPMK; PCT başvurusunun ulusal aşaması; Avrupa patenti EPC m.65 uyarınca çeviri/validasyon ile Türkiye'de ulusal patent hükmü doğurur. Validasyon ve yıllık ücret durumunu sicilden teyit et.
3. **Koruma kapsamının kaynağı.** Koruma istemlerle belirlenir (SMK m.89); tarifname ve resimler yorumda kullanılır. Bağımsız/bağımlı istem ayrımını çıkar.
4. **Süre ve ayakta kalma.** Patent 20, faydalı model 10 yıl; koruma yıllık ücretlerin ödenmesine bağlıdır (SMK m.101). Ödenmeyen ücret hakkı düşürür; ek süre/telafi imkânını kontrol et.
5. **Norm seçimi.** Maddi şartlarda SMK m.82-83; usulde SMK Yönetmeliği; çatışmada özel düzenleme genel kuralı önceler.

## Çıktı modülleri
- Rejim ve uygulanacak norm haritası (patent/faydalı model; ulusal/EPC/PCT).
- Hak kaynağı ve sicil durumu özeti.
- Koruma süresi ve yıllık ücret takvimi uyarısı.
- İstem yapısı (bağımsız/bağımlı) ilk dökümü.

## Plugin bağlamı

Bu beceri `patent-faydali-model` eklentisinin parçasıdır. Eklentinin diğer becerileriyle birlikte
çalışır; bir konu eklentinin dışına taştığında ilgili başka eklentiyi işaret eder,
aksi hâlde bu eklentinin uygun bir sonraki becerisini önerir.

## Kaynak kuralı (katı)

- **İçtihat yalnızca doğrulanmış künyeyle.** Her karar; mahkeme (Yargıtay / Danıştay /
  Anayasa Mahkemesi / Bölge Adliye Mahkemesi / Bölge İdare Mahkemesi), daire, **esas ve
  karar numarası**, tarih ve doğrulanabilir kaynak ile verilir
  (ör. `karararama.yargitay.gov.tr`, `karararama.danistay.gov.tr`,
  `kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr`, `mevzuat.gov.tr`, UYAP Emsal).
  **Model hafızasından karar numarası ÜRETME.** Emin olunmayan her künye `[doğrulanacak]`
  olarak işaretlenir.
- **Mevzuat** madde / fıkra / bent ile gösterilir (ör. "TBK m.49/1", "HMK m.114/1-ç").
- **Doktrin** yalnızca kullanıcı kaynağı sağladığında veya lisanslı canlı erişim
  belgelendiğinde kullanılır; yazar, eser, baskı ve sayfa ile.
- Varsayımlar açıkça **"varsayım"** diye işaretlenir; sahte kesinlik üretilmez.
- **MCP sunucuları kuruluysa resmî metni onlardan çek.** `turk-hukuku-mevzuat-mcp`
  kanun ve madde metnini mevzuat.gov.tr'den, `turk-hukuku-ictihat-mcp` kararları
  Yargıtay/BAM (UYAP Emsal), Danıştay ve AYM (bireysel başvuru, norm denetimi)
  bankalarından canlı getirir; hangi aracın ne zaman kullanılacağı araçların kendi
  açıklamalarındadır. Bu sunucular varsa doğrulamada önce onları kullan ve dönen
  künyeyi aynen aktar; yoksa yukarıdaki künye kuralları aynen geçerlidir.

## Bu beceri ne yapmaz

- Avukatlık veya hukuki danışmanlık yerine geçmez; nihai hukuki sorumluluk yetkili
  hukukçudadır.
- Müvekkili, onun açık kararı olmadan bağlamaz.
- Belgelerle ya da net beyanla desteklenmeyen vakıaları olgu gibi değerlendirmez.
- Menfaat çatışması veya meslek kuralı (1136 s.K., TBB Meslek Kuralları) sorunu
  görülürse dosyadan sorumlu avukata yönlendirir.

---

*Bu beceri deneyseldir ve hukukçunun çalışmasını yapılandırmaya yarar; tek başına hukuki
sonuç doğurmaz. Tüm çıktılar yürürlükteki mevzuat ve doğrulanmış güncel içtihatla teyit
edilmelidir. Hukuki danışmanlık değildir.*