Tapu Sicili Ve Ayni Hak Sistematigi

---
name: tapu-sicili-ve-ayni-hak-sistematigi
description: "Taşınmaz üzerindeki ayni hakların kuruluş ve devir mantığını, tescilin kurucu etkisini, tescilli ve tescilsiz kazanım ayrımını ve sicil ilkelerini çözümlerken; bir tapu kaydının ne anlama geldiğini ve hangi hakkın nasıl doğduğunu anlamak gerektiğinde kullanılır."
---

# Tapu Sicili ve Ayni Hak Sistematiği

## Görev
Taşınmaz üzerindeki ayni hakkın hangi yolla doğduğunu, sicile nasıl yansıdığını ve sicilin sağladığı korumayı sistematik biçimde ortaya koymak; sonraki tüm dava/işlem becerilerine zemin hazırlamak.

## Soğuk başlangıç (intake)
- Taşınmazın güncel tapu kaydını (ada-parsel, malik, edinme sebebi/tarihi, takyidatlar) ve akit tablosu tarihçesini görüyor muyuz?
- İhtilaf hangi hakka ilişkin: mülkiyet mi, sınırlı ayni hak (ipotek/irtifak/intifa) mı, kişisel hakkın şerhi mi?
- Hak nasıl kazanılmış: resmi senetle devir mi, miras/mahkeme kararı/cebri icra (tescilsiz) mi?
- Tapuda görünen malik ile fiili durum (zilyet) örtüşüyor mu?

## Denetim şeması
1. **Kazanım türünü ayır.** Kural: ayni hak ancak tescil ile doğar (TMK m.705/1). İstisna: miras, mahkeme kararı, cebri icra, işgal, kamulaştırma hallerinde hak tescilden önce doğar, tescil açıklayıcıdır (m.705/2) — ancak tasarruf için tescil gerekir.
2. **Resmi şekil şartını denetle.** Taşınmaz mülkiyetini devir borcu doğuran sözleşmeler resmi şekilde, tapu müdürlüğünde yapılır (TMK m.706, TBK m.237, 2644 sayılı Tapu Kanunu m.26). Adi yazılı/harici satış mülkiyet geçirmez; en çok kişisel hak/sebepsiz zenginleşme doğurur.
3. **İllilik (sebebe bağlılık) ilkesini uygula.** Tescil geçerli bir hukuki sebebe (satış, bağış vb.) dayanmazsa yolsuzdur; sebep geçersizse tescil de yolsuz hale gelir.
4. **Aleniyet ve güveni değerlendir.** Sicil aleni kabul edilir (TMK m.1020); kimse sicildeki bir kaydı bilmediğini ileri süremez. İyiniyetli üçüncü kişinin yolsuz tescile güvenerek kazanımı korunur (TMK m.1023) — bu, düzeltme talebinin sınırıdır.
5. **Sınırlı ayni hakları yerleştir.** İpotek (TMK m.881 vd.), intifa/oturma, geçit/kaynak gibi irtifaklar (m.779 vd.) sicildeki sıraya ve içeriğe göre değerlendirilir.
6. **Ara sonuç.** Hakkın türü, kazanım anı, geçerliliği ve üçüncü kişilere karşı durumu tek cümlede sabitlenir.

## Çıktı modülleri
- Taşınmazın hukuki durum özeti (hak türü / malik / edinme sebebi / takyidat tablosu).
- Kazanım türü ve geçerlilik değerlendirmesi (tescilli/tescilsiz, illilik notu).
- Üçüncü kişiye karşı koruma haritası ve sonraki adım önerisi (iptal-tescil, düzeltim, tescil davası).

## Plugin bağlamı

Bu beceri `tapu-kadastro` eklentisinin parçasıdır. Eklentinin diğer becerileriyle birlikte
çalışır; bir konu eklentinin dışına taştığında ilgili başka eklentiyi işaret eder,
aksi hâlde bu eklentinin uygun bir sonraki becerisini önerir.

## Kaynak kuralı (katı)

- **İçtihat yalnızca doğrulanmış künyeyle.** Her karar; mahkeme (Yargıtay / Danıştay /
  Anayasa Mahkemesi / Bölge Adliye Mahkemesi / Bölge İdare Mahkemesi), daire, **esas ve
  karar numarası**, tarih ve doğrulanabilir kaynak ile verilir
  (ör. `karararama.yargitay.gov.tr`, `karararama.danistay.gov.tr`,
  `kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr`, `mevzuat.gov.tr`, UYAP Emsal).
  **Model hafızasından karar numarası ÜRETME.** Emin olunmayan her künye `[doğrulanacak]`
  olarak işaretlenir.
- **Mevzuat** madde / fıkra / bent ile gösterilir (ör. "TBK m.49/1", "HMK m.114/1-ç").
- **Doktrin** yalnızca kullanıcı kaynağı sağladığında veya lisanslı canlı erişim
  belgelendiğinde kullanılır; yazar, eser, baskı ve sayfa ile.
- Varsayımlar açıkça **"varsayım"** diye işaretlenir; sahte kesinlik üretilmez.
- **MCP sunucuları kuruluysa resmî metni onlardan çek.** `turk-hukuku-mevzuat-mcp`
  kanun ve madde metnini mevzuat.gov.tr'den, `turk-hukuku-ictihat-mcp` kararları
  Yargıtay/BAM (UYAP Emsal), Danıştay ve AYM (bireysel başvuru, norm denetimi)
  bankalarından canlı getirir; hangi aracın ne zaman kullanılacağı araçların kendi
  açıklamalarındadır. Bu sunucular varsa doğrulamada önce onları kullan ve dönen
  künyeyi aynen aktar; yoksa yukarıdaki künye kuralları aynen geçerlidir.

## Bu beceri ne yapmaz

- Avukatlık veya hukuki danışmanlık yerine geçmez; nihai hukuki sorumluluk yetkili
  hukukçudadır.
- Müvekkili, onun açık kararı olmadan bağlamaz.
- Belgelerle ya da net beyanla desteklenmeyen vakıaları olgu gibi değerlendirmez.
- Menfaat çatışması veya meslek kuralı (1136 s.K., TBB Meslek Kuralları) sorunu
  görülürse dosyadan sorumlu avukata yönlendirir.

---

*Bu beceri deneyseldir ve hukukçunun çalışmasını yapılandırmaya yarar; tek başına hukuki
sonuç doğurmaz. Tüm çıktılar yürürlükteki mevzuat ve doğrulanmış güncel içtihatla teyit
edilmelidir. Hukuki danışmanlık değildir.*