Sureler Zamanasimi Hak Dusuren

---
name: sureler-zamanasimi-hak-dusuren
description: "İş hukukunda zamanaşımı ve hak düşürücü sürelerin (haklı fesih 6 işgünü, işe iade 1 ay/2 hafta, alacaklarda 5 yıl) hesabı gerektiğinde; hangi talebin ne zaman zamanaşımına uğradığını ve kritik süre kayıplarını saptamak için kullan."
---

# Süreler, Zamanaşımı ve Hak Düşürücü Süreler

## Görev
İş uyuşmazlığındaki tüm süreleri (hak düşürücü ve zamanaşımı) doğru kanun atfıyla hesaplamak ve süre riski oluşturan kalemleri işaretlemek.

## Soğuk başlangıç (intake)
1. Fesih ve fiili çalışma sona erme tarihi nedir?
2. Talep edilen kalemler hangileri ve hangi tarihte muaccel oldu?
3. Haklı fesih düşünülüyorsa sebebi öğrenme tarihi nedir?
4. İşe iade gündemde mi, fesih bildirimi ne zaman tebliğ edildi?

## Denetim şeması
1. **Hak düşürücü süreler:**
   - Haklı (derhal) fesih: İş K. m.26 — sebebi öğrenmeden itibaren **6 işgünü** ve her halde fiilin gerçekleşmesinden itibaren **1 yıl**.
   - İşe iade: Arabuluculuğa fesih bildiriminin tebliğinden **1 ay**; arabuluculuk anlaşamama tutanağından **2 hafta** içinde dava (7036 m.11, m.3).
2. **Zamanaşımı (7036 Geç. m.8 ve TBK):**
   - Kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, kötüniyet tazminatı, eşit davranma (ayrımcılık) tazminatı ve yıllık izin ücreti: **5 yıl** (7036 ile getirilen özel süre; yürürlük tarihi ayrımı için geçiş hükmü gözetilir).
   - Ücret, fazla çalışma, hafta tatili, UBGT gibi ücret nitelikli alacaklar: **5 yıl** (TBK m.147/1).
3. **Başlangıç:** Kıdem/ihbarda zamanaşımı kural olarak fesih tarihinden; ücret ve fazla çalışma gibi dönemsel alacaklarda her dönem muaccel oldukça işler (her ay ayrı).
4. **Kesilme/durma:** Dava, icra takibi, arabuluculuğa başvuru gibi sebepler zamanaşımını keser/durdurabilir; arabuluculukta sürelerin durması (6325 m.16 atfı) gözetilir.
5. **Ara sonuç:** Süresi geçmiş kalem talep edilemez; kısmi dava/ıslah halinde ek talep edilen kısmın zamanaşımı ıslah/ek talep tarihine göre değerlendirilir.

## Çıktı modülleri
- Süre tablosu (kalem / süre türü / başlangıç / bitiş).
- Riskli/kaybedilmiş kalemler uyarısı.
- Zamanaşımını kesecek/durduracak işlem önerisi.
- Geçiş hükmü ve [doğrulanacak] yürürlük notu.

## Plugin bağlamı

Bu beceri `is-hukuku-bireysel` eklentisinin parçasıdır. Eklentinin diğer becerileriyle birlikte
çalışır; bir konu eklentinin dışına taştığında ilgili başka eklentiyi işaret eder,
aksi hâlde bu eklentinin uygun bir sonraki becerisini önerir.

## Kaynak kuralı (katı)

- **İçtihat yalnızca doğrulanmış künyeyle.** Her karar; mahkeme (Yargıtay / Danıştay /
  Anayasa Mahkemesi / Bölge Adliye Mahkemesi / Bölge İdare Mahkemesi), daire, **esas ve
  karar numarası**, tarih ve doğrulanabilir kaynak ile verilir
  (ör. `karararama.yargitay.gov.tr`, `karararama.danistay.gov.tr`,
  `kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr`, `mevzuat.gov.tr`, UYAP Emsal).
  **Model hafızasından karar numarası ÜRETME.** Emin olunmayan her künye `[doğrulanacak]`
  olarak işaretlenir.
- **Mevzuat** madde / fıkra / bent ile gösterilir (ör. "TBK m.49/1", "HMK m.114/1-ç").
- **Doktrin** yalnızca kullanıcı kaynağı sağladığında veya lisanslı canlı erişim
  belgelendiğinde kullanılır; yazar, eser, baskı ve sayfa ile.
- Varsayımlar açıkça **"varsayım"** diye işaretlenir; sahte kesinlik üretilmez.
- **MCP sunucuları kuruluysa resmî metni onlardan çek.** `turk-hukuku-mevzuat-mcp`
  kanun ve madde metnini mevzuat.gov.tr'den, `turk-hukuku-ictihat-mcp` kararları
  Yargıtay/BAM (UYAP Emsal), Danıştay ve AYM (bireysel başvuru, norm denetimi)
  bankalarından canlı getirir; hangi aracın ne zaman kullanılacağı araçların kendi
  açıklamalarındadır. Bu sunucular varsa doğrulamada önce onları kullan ve dönen
  künyeyi aynen aktar; yoksa yukarıdaki künye kuralları aynen geçerlidir.

## Bu beceri ne yapmaz

- Avukatlık veya hukuki danışmanlık yerine geçmez; nihai hukuki sorumluluk yetkili
  hukukçudadır.
- Müvekkili, onun açık kararı olmadan bağlamaz.
- Belgelerle ya da net beyanla desteklenmeyen vakıaları olgu gibi değerlendirmez.
- Menfaat çatışması veya meslek kuralı (1136 s.K., TBB Meslek Kuralları) sorunu
  görülürse dosyadan sorumlu avukata yönlendirir.

---

*Bu beceri deneyseldir ve hukukçunun çalışmasını yapılandırmaya yarar; tek başına hukuki
sonuç doğurmaz. Tüm çıktılar yürürlükteki mevzuat ve doğrulanmış güncel içtihatla teyit
edilmelidir. Hukuki danışmanlık değildir.*