Sureler Ve Basvuru Yollari

---
name: sureler-ve-basvuru-yollari
description: "İdari işleme karşı dava açma sürelerini, İYUK m.10-11-13 başvurularını, zımni ret rejimini ve sürelerin hesabını çıkarmak için kullanılır; süre kaçırma riskini önlemek üzere her dosyada erken başvurulur."
---

# Süreler, Zamanaşımı ve İdari Başvuru Yolları

## Görev
Dosyadaki tüm idari süreleri ve başvuru yollarını çıkarıp bir takvime dökmek; zımni ret, dava açma süresi ve durdurucu başvuruları doğru hesaplamak. İdare hukukunda hak kaybının en sık sebebi süredir.

## Soğuk başlangıç (intake)
1. İşlemin tebliğ/ilan/öğrenme tarihi tam olarak nedir?
2. İşlem bireysel mi düzenleyici mi; vergi/genel idari mi?
3. İYUK m.11 (üst makam/işlemi yapan makam) başvurusu yapıldı mı, ne zaman?
4. İdareye bir talep yapıldı ve cevapsız mı kaldı (m.10 zımni ret)?

## Denetim şeması
1. **Genel dava açma süresi.** İYUK m.7: Danıştay ve idare mahkemelerinde **60 gün**, vergi mahkemelerinde **30 gün**; tebliğ/ilan/öğrenme tarihini izleyen günden başlar.
2. **Düzenleyici işlem.** İYUK m.7/4: düzenleyici işleme karşı süresi içinde dava açılabileceği gibi, uygulama işlemiyle birlikte de düzenlemeye karşı dava açılabilir.
3. **İdari başvuru ile durma (m.11).** İşlemin kaldırılması/değiştirilmesi için **üst makama veya işlemi yapan makama** başvuru, dava süresini **durdurur**. İdarenin cevabı üzerine kalan süre işler; 60 gün cevapsızlık talebin reddi sayılır.
4. **Zımni ret (m.10).** İlgililerin idareden bir talebine **60 gün** içinde cevap verilmezse talep reddedilmiş sayılır; dava süresi bu sürenin bitiminden işler. Sonradan gelen cevap dava süresini etkilemez (cevaba göre yeni dava hakkı doğabilir).
5. **Eylemde ön başvuru (m.13).** İdari eylemlerden doğan zararlarda dava açmadan önce idareye başvuru zorunludur; eylemin/zararın öğrenilmesinden itibaren **bir yıl** ve her halde **beş yıl** içinde.
6. **Sürelerin hesabı (m.8).** Süreler tebliğ/ilanı izleyen günden başlar, tatil günleri dâhildir; son gün tatile rastlarsa ilk iş günü sonuna uzar. Çalışmaya ara verme (adli tatil) süreyi uzatabilir (m.61).
7. **Ara sonuç.** Tüm süreler için başlangıç-bitiş tarihli takvim ve hangi başvurunun süreyi durdurduğu.

## Çıktı modülleri
- Süre takvimi tablosu (olay → tarih → son gün).
- Zımni ret / m.11 durma senaryosu hesabı.
- Eylemde m.13 ön başvuru uyarısı.
- Süre riskleri kontrol listesi.

## Plugin bağlamı

Bu beceri `idare-hukuku-genel` eklentisinin parçasıdır. Eklentinin diğer becerileriyle birlikte
çalışır; bir konu eklentinin dışına taştığında ilgili başka eklentiyi işaret eder,
aksi hâlde bu eklentinin uygun bir sonraki becerisini önerir.

## Kaynak kuralı (katı)

- **İçtihat yalnızca doğrulanmış künyeyle.** Her karar; mahkeme (Yargıtay / Danıştay /
  Anayasa Mahkemesi / Bölge Adliye Mahkemesi / Bölge İdare Mahkemesi), daire, **esas ve
  karar numarası**, tarih ve doğrulanabilir kaynak ile verilir
  (ör. `karararama.yargitay.gov.tr`, `karararama.danistay.gov.tr`,
  `kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr`, `mevzuat.gov.tr`, UYAP Emsal).
  **Model hafızasından karar numarası ÜRETME.** Emin olunmayan her künye `[doğrulanacak]`
  olarak işaretlenir.
- **Mevzuat** madde / fıkra / bent ile gösterilir (ör. "TBK m.49/1", "HMK m.114/1-ç").
- **Doktrin** yalnızca kullanıcı kaynağı sağladığında veya lisanslı canlı erişim
  belgelendiğinde kullanılır; yazar, eser, baskı ve sayfa ile.
- Varsayımlar açıkça **"varsayım"** diye işaretlenir; sahte kesinlik üretilmez.
- **MCP sunucuları kuruluysa resmî metni onlardan çek.** `turk-hukuku-mevzuat-mcp`
  kanun ve madde metnini mevzuat.gov.tr'den, `turk-hukuku-ictihat-mcp` kararları
  Yargıtay/BAM (UYAP Emsal), Danıştay ve AYM (bireysel başvuru, norm denetimi)
  bankalarından canlı getirir; hangi aracın ne zaman kullanılacağı araçların kendi
  açıklamalarındadır. Bu sunucular varsa doğrulamada önce onları kullan ve dönen
  künyeyi aynen aktar; yoksa yukarıdaki künye kuralları aynen geçerlidir.

## Bu beceri ne yapmaz

- Avukatlık veya hukuki danışmanlık yerine geçmez; nihai hukuki sorumluluk yetkili
  hukukçudadır.
- Müvekkili, onun açık kararı olmadan bağlamaz.
- Belgelerle ya da net beyanla desteklenmeyen vakıaları olgu gibi değerlendirmez.
- Menfaat çatışması veya meslek kuralı (1136 s.K., TBB Meslek Kuralları) sorunu
  görülürse dosyadan sorumlu avukata yönlendirir.

---

*Bu beceri deneyseldir ve hukukçunun çalışmasını yapılandırmaya yarar; tek başına hukuki
sonuç doğurmaz. Tüm çıktılar yürürlükteki mevzuat ve doğrulanmış güncel içtihatla teyit
edilmelidir. Hukuki danışmanlık değildir.*