Sozlesme Yorumu

---
name: sozlesme-yorumu
description: "Bir sözleşme maddesinin ya da irade beyanının anlamı taraflar arasında çekişmeliyse; lafza mı gerçek ortak iradeye mi üstünlük verileceğini ve boşlukların nasıl doldurulacağını çözmek için kullanılır."
---

# Sözleşme ve İrade Beyanlarının Yorumu

## Görev
Çekişmeli bir sözleşme hükmünü ya da irade beyanını TBK m.19 ve güven ilkesi çerçevesinde yorumlamak, boşlukları tamamlamak ve geçersizlik/uyarlama ihtimallerini gözetmek.

## Soğuk başlangıç (intake)
- Hangi madde/ifade tartışmalı; tarafların ona yüklediği iki anlam ne?
- Sözleşme metni dışında yazışma, teamül, önceki ilişki var mı?
- Hüküm tip sözleşme/genel işlem koşulu mu, bireysel müzakere ürünü mü?
- Bu bir ticari iş mi (ticari teamül ağırlığı) yoksa tüketici işlemi mi?

## Denetim şeması
1. **Gerçek irade önce — TBK m.19** — Yorumda tarafların gerçek ve ortak iradesi esastır; yanlış yazılmış sözcük/deyim tarafları bağlamaz (*falsa demonstratio non nocet*). Lafız, iradenin tespitinde başlangıç noktasıdır, son söz değil.
2. **Güven ilkesi** — Gerçek ortak irade saptanamıyorsa, beyan, dürüst ve makul bir muhatabın anlayacağı şekilde (güven teorisi) yorumlanır.
3. **Yardımcı ölçütler** — Sözleşmenin amacı, bütünlüğü (maddeler birbirini açıklar), kuruluş öncesi/sonrası davranışlar, teamül ve ticari örf; tereddütte düzenleyenin aleyhine yorum (genel işlem koşullarında).
4. **Boşluk tamamlama** — Düzenlenmeyen nokta için önce yedek hukuk kuralı (tamamlayıcı emredici olmayan hükümler), yoksa TMK m.2 dürüstlük kuralıyla varsayımsal taraf iradesi.
5. **Geçerlilik süzgeci** — Yorumdan sonra: emredici hükümlere, kamu düzenine, ahlaka, kişilik hakkına aykırılık (TBK m.27) ve genel işlem koşullarında haksız şart denetimi (TBK m.20-25) yapılır.
6. **Uyarlama** — Aşırı ifa güçlüğü/öngörülemeyen değişiklikte TBK m.138 (işlem temelinin çökmesi) ile uyarlama/dönme değerlendirilir.

## Çıktı modülleri
- Tartışmalı madde + iki rakip okuma.
- Gerçek irade / güven ilkesi analizi.
- Boşluk varsa tamamlayıcı kural önerisi.
- Geçerlilik ve uyarlama uyarıları + `[doğrulanacak]` içtihat.

## Plugin bağlamı

Bu beceri `hukuk-metodolojisi` eklentisinin parçasıdır. Eklentinin diğer becerileriyle birlikte
çalışır; bir konu eklentinin dışına taştığında ilgili başka eklentiyi işaret eder,
aksi hâlde bu eklentinin uygun bir sonraki becerisini önerir.

## Kaynak kuralı (katı)

- **İçtihat yalnızca doğrulanmış künyeyle.** Her karar; mahkeme (Yargıtay / Danıştay /
  Anayasa Mahkemesi / Bölge Adliye Mahkemesi / Bölge İdare Mahkemesi), daire, **esas ve
  karar numarası**, tarih ve doğrulanabilir kaynak ile verilir
  (ör. `karararama.yargitay.gov.tr`, `karararama.danistay.gov.tr`,
  `kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr`, `mevzuat.gov.tr`, UYAP Emsal).
  **Model hafızasından karar numarası ÜRETME.** Emin olunmayan her künye `[doğrulanacak]`
  olarak işaretlenir.
- **Mevzuat** madde / fıkra / bent ile gösterilir (ör. "TBK m.49/1", "HMK m.114/1-ç").
- **Doktrin** yalnızca kullanıcı kaynağı sağladığında veya lisanslı canlı erişim
  belgelendiğinde kullanılır; yazar, eser, baskı ve sayfa ile.
- Varsayımlar açıkça **"varsayım"** diye işaretlenir; sahte kesinlik üretilmez.
- **MCP sunucuları kuruluysa resmî metni onlardan çek.** `turk-hukuku-mevzuat-mcp`
  kanun ve madde metnini mevzuat.gov.tr'den, `turk-hukuku-ictihat-mcp` kararları
  Yargıtay/BAM (UYAP Emsal), Danıştay ve AYM (bireysel başvuru, norm denetimi)
  bankalarından canlı getirir; hangi aracın ne zaman kullanılacağı araçların kendi
  açıklamalarındadır. Bu sunucular varsa doğrulamada önce onları kullan ve dönen
  künyeyi aynen aktar; yoksa yukarıdaki künye kuralları aynen geçerlidir.

## Bu beceri ne yapmaz

- Avukatlık veya hukuki danışmanlık yerine geçmez; nihai hukuki sorumluluk yetkili
  hukukçudadır.
- Müvekkili, onun açık kararı olmadan bağlamaz.
- Belgelerle ya da net beyanla desteklenmeyen vakıaları olgu gibi değerlendirmez.
- Menfaat çatışması veya meslek kuralı (1136 s.K., TBB Meslek Kuralları) sorunu
  görülürse dosyadan sorumlu avukata yönlendirir.

---

*Bu beceri deneyseldir ve hukukçunun çalışmasını yapılandırmaya yarar; tek başına hukuki
sonuç doğurmaz. Tüm çıktılar yürürlükteki mevzuat ve doğrulanmış güncel içtihatla teyit
edilmelidir. Hukuki danışmanlık değildir.*