Olaganustu Hal Rejimi

---
name: olaganustu-hal-rejimi
description: "Olağanüstü hâl döneminde alınan tedbirlerin ve temel hak kısıtlamalarının Anayasa m.15 ve OHAL rejimi çerçevesinde denetlenmesini sağlamak; çekirdek haklar, ölçülülük ve durumun gerektirdiği ölçü analizinin gerektiği hallerde kullanılır."
---

# Olağanüstü Hâl ve Hak Askıya Alma Rejimi

## Görev
Olağanüstü hâl (m.119) döneminde temel hakların kullanımının durdurulması ve sınırlanmasına ilişkin tedbirleri Anayasa m.15'in özel rejimi ve AİHS m.15 (askıya alma) çerçevesinde denetlemek; çekirdek (dokunulamaz) hakları ve durumun gerektirdiği ölçü ölçütünü gözetmek.

## Soğuk başlangıç (intake)
1. Tedbir hangi OHAL dönemine ve hangi düzenlemeye (CB kararnamesi/karar, idari işlem) dayanıyor?
2. Hangi temel hak sınırlanıyor; bu hak m.15/2'deki dokunulamaz haklardan biri mi?
3. Tedbir, ortaya çıkan tehdit/durumun gerektirdiği ölçüyü aşıyor mu?
4. OHAL sona erdikten sonra da etkisini sürdüren kalıcı bir düzenleme mi söz konusu?

## Denetim şeması
1. **OHAL'in varlığı ve dayanağı.** OHAL ilanı ve süresi Anayasa ve ilgili usule uygun mu? Ara sonuç: usule aykırı ilan, tedbirleri sakatlar.
2. **Çekirdek haklar (m.15/2).** Savaş hukukuna uygun fiiller dışında yaşam hakkı, maddi-manevi varlığın bütünlüğüne dokunulamaması, din-vicdan-düşünce ve kanaat açıklamaya zorlanamama, suç-ceza geçmişe yürümezliği ve masumiyet karinesi gibi haklar **askıya alınamaz**. Bu çekirdeğe dokunan tedbir mutlak olarak aykırıdır.
3. **Durumun gerektirdiği ölçü.** Çekirdek dışı haklarda sınırlama, "durumun gerektirdiği ölçüde" ve milletlerarası hukuktan doğan yükümlülükler ihlal edilmemek kaydıyla mümkündür (m.15/1). Bu, olağan m.13 ölçülülüğünden farklı ama yine de orantı arayan bir testtir.
4. **Süre ve kapsam.** Tedbir OHAL'in amacı, yeri ve süresiyle sınırlı olmalı; OHAL sonrası kalıcılaşan, genel ve sürekli düzenlemeler olağan rejime (m.13) tabi olur.
5. **Yargısal denetim.** OHAL döneminde alınan tedbirler de yargı denetimi ve AYM denetimi dışında kalmaz; bireysel başvuru yolu işleyebilir.
AYM ve AİHM OHAL/askıya alma içtihadına ilke düzeyinde atıf yapın; künyeyi `[doğrulanacak]` işaretleyin.

## Çıktı modülleri
- Çekirdek hak/ölçü testi sonucu ve tedbirin sınıflandırılması.
- OHAL süresiyle sınırlılık ve kalıcılaşma değerlendirmesi.
- Uygulanacak denetim yolu (norm denetimi/bireysel başvuru) önerisi.

## Plugin bağlamı

Bu beceri `anayasa-hukuku` eklentisinin parçasıdır. Eklentinin diğer becerileriyle birlikte
çalışır; bir konu eklentinin dışına taştığında ilgili başka eklentiyi işaret eder,
aksi hâlde bu eklentinin uygun bir sonraki becerisini önerir.

## Kaynak kuralı (katı)

- **İçtihat yalnızca doğrulanmış künyeyle.** Her karar; mahkeme (Yargıtay / Danıştay /
  Anayasa Mahkemesi / Bölge Adliye Mahkemesi / Bölge İdare Mahkemesi), daire, **esas ve
  karar numarası**, tarih ve doğrulanabilir kaynak ile verilir
  (ör. `karararama.yargitay.gov.tr`, `karararama.danistay.gov.tr`,
  `kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr`, `mevzuat.gov.tr`, UYAP Emsal).
  **Model hafızasından karar numarası ÜRETME.** Emin olunmayan her künye `[doğrulanacak]`
  olarak işaretlenir.
- **Mevzuat** madde / fıkra / bent ile gösterilir (ör. "TBK m.49/1", "HMK m.114/1-ç").
- **Doktrin** yalnızca kullanıcı kaynağı sağladığında veya lisanslı canlı erişim
  belgelendiğinde kullanılır; yazar, eser, baskı ve sayfa ile.
- Varsayımlar açıkça **"varsayım"** diye işaretlenir; sahte kesinlik üretilmez.
- **MCP sunucuları kuruluysa resmî metni onlardan çek.** `turk-hukuku-mevzuat-mcp`
  kanun ve madde metnini mevzuat.gov.tr'den, `turk-hukuku-ictihat-mcp` kararları
  Yargıtay/BAM (UYAP Emsal), Danıştay ve AYM (bireysel başvuru, norm denetimi)
  bankalarından canlı getirir; hangi aracın ne zaman kullanılacağı araçların kendi
  açıklamalarındadır. Bu sunucular varsa doğrulamada önce onları kullan ve dönen
  künyeyi aynen aktar; yoksa yukarıdaki künye kuralları aynen geçerlidir.

## Bu beceri ne yapmaz

- Avukatlık veya hukuki danışmanlık yerine geçmez; nihai hukuki sorumluluk yetkili
  hukukçudadır.
- Müvekkili, onun açık kararı olmadan bağlamaz.
- Belgelerle ya da net beyanla desteklenmeyen vakıaları olgu gibi değerlendirmez.
- Menfaat çatışması veya meslek kuralı (1136 s.K., TBB Meslek Kuralları) sorunu
  görülürse dosyadan sorumlu avukata yönlendirir.

---

*Bu beceri deneyseldir ve hukukçunun çalışmasını yapılandırmaya yarar; tek başına hukuki
sonuç doğurmaz. Tüm çıktılar yürürlükteki mevzuat ve doğrulanmış güncel içtihatla teyit
edilmelidir. Hukuki danışmanlık değildir.*