Norm Catismasi Ve Hiyerarsi

---
name: norm-catismasi-ve-hiyerarsi
description: "Aynı olaya birden fazla kural uygulanabiliyor ve bunlar farklı sonuçlar veriyorsa; özel-genel, önceki-sonraki, üst-alt norm çatışmasını ve Anayasa/AİHS üstünlüğünü çözmek için kullanılır."
---

# Norm Çatışması ve Hiyerarşi Çözümü

## Görev
Bir olaya uygulanabilir görünen rakip normlar arasında geçerli/öncelikli olanı, normlar hiyerarşisi ve çatışma kuralları aracılığıyla belirlemek.

## Soğuk başlangıç (intake)
- Çatışan normlar hangileri (kanun-kanun, kanun-tüzük/yönetmelik, kanun-Anayasa, kanun-AİHS)?
- Normlardan biri diğerine göre daha özel mi, daha yeni mi, daha üst mü?
- Konu temel hak alanına giriyor mu (AİHS m.90/5 devreye girer mi)?
- Çatışma görünüşte mi (yorumla giderilebilir) yoksa gerçek mi?

## Denetim şeması
1. **Önce yorumla uzlaştır** — Görünüşteki çatışmalar çoğu kez sistematik/amaçsal yorumla giderilir; iki norm farklı kapsamları düzenliyor olabilir. Gerçek çatışma ancak uzlaştırma imkânsızsa kabul edilir.
2. **Hiyerarşi (lex superior derogat inferiori)** — Anayasa (m.11: bağlayıcı ve üstün) > kanun > Cumhurbaşkanlığı kararnamesi (alanına göre) > yönetmelik. Alt norm üst norma aykırıysa uygulanmaz; idari düzenleme için idari yargıda iptal/itiraz yolu açıktır.
3. **Anayasaya uygun yorum** — Kanun birden çok okumaya açıksa Anayasa'ya uygun olanı seçilir; kanunun Anayasa'ya aykırılığı ciddi ise itiraz yoluyla AYM'ye başvuru (Anayasa m.152) düşünülür. AYM kararları bağlayıcıdır (m.153).
4. **Milletlerarası sözleşme üstünlüğü** — Anayasa m.90/5: usulüne göre yürürlüğe konmuş temel hak ve özgürlüklere ilişkin milletlerarası sözleşmeler (özellikle AİHS) ile kanunlar çatışırsa sözleşme esas alınır.
5. **Özel-genel (lex specialis derogat generali)** — Özel hüküm, genel hükmü kendi alanında bertaraf eder; genel hüküm boşlukta tamamlayıcı kalır.
6. **Önceki-sonraki (lex posterior derogat priori)** — Aynı düzeydeki normlarda sonraki, önceki ile çatıştığı ölçüde onu zımnen ilga eder; ancak sonraki genel, önceki özeli kural olarak ilga etmez.

## Çıktı modülleri
- Çatışan normların ve sonuçların tablosu.
- Uygulanan çatışma kuralı zinciri.
- Anayasa/AİHS denetimi gerekiyorsa yol önerisi.
- Sonuç + `[doğrulanacak]` AYM/Yargıtay künyesi.

## Plugin bağlamı

Bu beceri `hukuk-metodolojisi` eklentisinin parçasıdır. Eklentinin diğer becerileriyle birlikte
çalışır; bir konu eklentinin dışına taştığında ilgili başka eklentiyi işaret eder,
aksi hâlde bu eklentinin uygun bir sonraki becerisini önerir.

## Kaynak kuralı (katı)

- **İçtihat yalnızca doğrulanmış künyeyle.** Her karar; mahkeme (Yargıtay / Danıştay /
  Anayasa Mahkemesi / Bölge Adliye Mahkemesi / Bölge İdare Mahkemesi), daire, **esas ve
  karar numarası**, tarih ve doğrulanabilir kaynak ile verilir
  (ör. `karararama.yargitay.gov.tr`, `karararama.danistay.gov.tr`,
  `kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr`, `mevzuat.gov.tr`, UYAP Emsal).
  **Model hafızasından karar numarası ÜRETME.** Emin olunmayan her künye `[doğrulanacak]`
  olarak işaretlenir.
- **Mevzuat** madde / fıkra / bent ile gösterilir (ör. "TBK m.49/1", "HMK m.114/1-ç").
- **Doktrin** yalnızca kullanıcı kaynağı sağladığında veya lisanslı canlı erişim
  belgelendiğinde kullanılır; yazar, eser, baskı ve sayfa ile.
- Varsayımlar açıkça **"varsayım"** diye işaretlenir; sahte kesinlik üretilmez.
- **MCP sunucuları kuruluysa resmî metni onlardan çek.** `turk-hukuku-mevzuat-mcp`
  kanun ve madde metnini mevzuat.gov.tr'den, `turk-hukuku-ictihat-mcp` kararları
  Yargıtay/BAM (UYAP Emsal), Danıştay ve AYM (bireysel başvuru, norm denetimi)
  bankalarından canlı getirir; hangi aracın ne zaman kullanılacağı araçların kendi
  açıklamalarındadır. Bu sunucular varsa doğrulamada önce onları kullan ve dönen
  künyeyi aynen aktar; yoksa yukarıdaki künye kuralları aynen geçerlidir.

## Bu beceri ne yapmaz

- Avukatlık veya hukuki danışmanlık yerine geçmez; nihai hukuki sorumluluk yetkili
  hukukçudadır.
- Müvekkili, onun açık kararı olmadan bağlamaz.
- Belgelerle ya da net beyanla desteklenmeyen vakıaları olgu gibi değerlendirmez.
- Menfaat çatışması veya meslek kuralı (1136 s.K., TBB Meslek Kuralları) sorunu
  görülürse dosyadan sorumlu avukata yönlendirir.

---

*Bu beceri deneyseldir ve hukukçunun çalışmasını yapılandırmaya yarar; tek başına hukuki
sonuç doğurmaz. Tüm çıktılar yürürlükteki mevzuat ve doğrulanmış güncel içtihatla teyit
edilmelidir. Hukuki danışmanlık değildir.*