Kurtarma Musterek Avarya

---
name: kurtarma-musterek-avarya
description: "Tehlikedeki gemi veya yükün kurtarılması (kurtarma ücreti) ya da ortak selamet için bilerek yapılan fedakârlık/masrafların paylaşımı (müşterek avarya) gündeme geldiğinde; ücret/garame paylarını ve York-Anvers Kurallarının uygulamasını çözmek için kullan."
---

# Kurtarma ve Müşterek Avarya

## Görev
Kurtarma faaliyetinde kurtarma ücretinin doğup doğmadığını ve miktarını belirlemek; ortak selamet için yapılan fedakârlık ve olağanüstü masrafları müşterek avarya olarak nitelendirip garame paylarını dağıtmak.

## Soğuk başlangıç (intake)
- Olay bir kurtarma mı (üçüncü kişinin yardımı) yoksa müşterek avarya mı (deniz serveti içinde fedakârlık)?
- Tehlike gerçek ve ciddi miydi; kurtarma faydalı sonuç (no cure no pay) doğurdu mu?
- Sözleşme/standart form (örn. LOF) var mı; York-Anvers Kurallarına atıf yapılmış mı?
- Gemi, yük ve navlun değerleri ile fedakârlık/masraf kalemleri nelerdir?

## Denetim şeması
1. **Kurtarma şartları**: Deniz tehlikesi, faydalı sonuç ve gönüllülük unsurlarını (TTK m.1298 vd., 1989 Kurtarma Sözleşmesi esaslı) denetle; "no cure no pay" ilkesini ve çevre zararı önlemeye yönelik özel tazminatı (special compensation) ayrıştır.
2. **Kurtarma ücretinin belirlenmesi**: Kurtarılan değer, tehlikenin derecesi, kullanılan emek/araç ve başarı gibi ölçütlerle ücreti takdir et; ücret kurtarılan değeri aşamaz. Kurtaranlar arasında paylaşımı belirle.
3. **Müşterek avarya nitelendirmesi**: Ortak tehlikeden ortak selameti sağlamak için **bilerek ve makul** yapılan olağanüstü fedakârlık/masrafları müşterek avarya say (TTK m.1272 vd.); kuru/münferit (hususi) avaryadan ayır.
4. **Garame paylaşımı**: York-Anvers Kuralları uyarınca avarya garame payını gemi, yük ve navlunun kurtulan değerleri oranında dağıt; dispeç (avarya raporu) hazırlanmasını ve dispeççinin rolünü belirt.
5. **İspat ve ara sonuç**: Fedakârlığın iradî ve makul olduğunu, ortak tehlikenin varlığını talep eden ispatlar. Çıktıda kurtarma ücreti veya garame payı dağıtımını sayısal taslakla sonuçlandır; ilgili zamanaşımı sürelerini işaretle.

## Çıktı modülleri
- Kurtarma ücreti / müşterek avarya nitelendirme notu
- Değer ve garame payı dağıtım taslağı (dispeç iskeleti)
- Teminat (avarya garantisi/depozito) ve tahsil stratejisi

## Plugin bağlamı

Bu beceri `deniz-ticareti-hukuku` eklentisinin parçasıdır. Eklentinin diğer becerileriyle birlikte
çalışır; bir konu eklentinin dışına taştığında ilgili başka eklentiyi işaret eder,
aksi hâlde bu eklentinin uygun bir sonraki becerisini önerir.

## Kaynak kuralı (katı)

- **İçtihat yalnızca doğrulanmış künyeyle.** Her karar; mahkeme (Yargıtay / Danıştay /
  Anayasa Mahkemesi / Bölge Adliye Mahkemesi / Bölge İdare Mahkemesi), daire, **esas ve
  karar numarası**, tarih ve doğrulanabilir kaynak ile verilir
  (ör. `karararama.yargitay.gov.tr`, `karararama.danistay.gov.tr`,
  `kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr`, `mevzuat.gov.tr`, UYAP Emsal).
  **Model hafızasından karar numarası ÜRETME.** Emin olunmayan her künye `[doğrulanacak]`
  olarak işaretlenir.
- **Mevzuat** madde / fıkra / bent ile gösterilir (ör. "TBK m.49/1", "HMK m.114/1-ç").
- **Doktrin** yalnızca kullanıcı kaynağı sağladığında veya lisanslı canlı erişim
  belgelendiğinde kullanılır; yazar, eser, baskı ve sayfa ile.
- Varsayımlar açıkça **"varsayım"** diye işaretlenir; sahte kesinlik üretilmez.
- **MCP sunucuları kuruluysa resmî metni onlardan çek.** `turk-hukuku-mevzuat-mcp`
  kanun ve madde metnini mevzuat.gov.tr'den, `turk-hukuku-ictihat-mcp` kararları
  Yargıtay/BAM (UYAP Emsal), Danıştay ve AYM (bireysel başvuru, norm denetimi)
  bankalarından canlı getirir; hangi aracın ne zaman kullanılacağı araçların kendi
  açıklamalarındadır. Bu sunucular varsa doğrulamada önce onları kullan ve dönen
  künyeyi aynen aktar; yoksa yukarıdaki künye kuralları aynen geçerlidir.

## Bu beceri ne yapmaz

- Avukatlık veya hukuki danışmanlık yerine geçmez; nihai hukuki sorumluluk yetkili
  hukukçudadır.
- Müvekkili, onun açık kararı olmadan bağlamaz.
- Belgelerle ya da net beyanla desteklenmeyen vakıaları olgu gibi değerlendirmez.
- Menfaat çatışması veya meslek kuralı (1136 s.K., TBB Meslek Kuralları) sorunu
  görülürse dosyadan sorumlu avukata yönlendirir.

---

*Bu beceri deneyseldir ve hukukçunun çalışmasını yapılandırmaya yarar; tek başına hukuki
sonuç doğurmaz. Tüm çıktılar yürürlükteki mevzuat ve doğrulanmış güncel içtihatla teyit
edilmelidir. Hukuki danışmanlık değildir.*