Kiyas Evleviyet Aksiyle Kanit

---
name: kiyas-evleviyet-aksiyle-kanit
description: "İki olayın benzerliği nedeniyle bir kuralın taşınıp taşınmayacağı, ya da kuralın yalnızca metindeki hâlle sınırlı olup olmadığı tartışıldığında mantıksal yorum argümanlarını doğru seçmek için kullanılır."
---

# Kıyas, Evleviyet ve Aksiyle Kanıt

## Görev
Bir hükmün metinde sayılmayan bir olaya uygulanıp uygulanmayacağını, klasik yorum/boşluk doldurma argümanları (analoji, *a fortiori*, *a contrario*) arasından doğrusunu seçerek gerekçelendirmek.

## Soğuk başlangıç (intake)
- Eldeki olay, kuralın düzenlediği olaya hangi yönden benziyor; benzerlik kuralın amacı bakımından mı yoksa yüzeysel mi?
- Kanun bir liste/sayım mı yapıyor (tahdidi mi, tadadi mi)?
- Alan kıyasa açık mı (özel hukuk) yoksa kapalı mı (ceza TCK m.2, vergi, istisna hükümleri, emredici sınırlamalar)?
- Rakip taraf hangi argümanı (a contrario) öne sürüyor?

## Denetim şeması
1. **Kıyas (analoji)** — Şartlar: (i) kanunda doğrudan hüküm yok; (ii) düzenlenen olay ile eldeki olay, kuralın amacı (ratio) bakımından özsel olarak benzer; (iii) farklı muameleyi haklı kılan bir ayrım yok. Sağlanırsa kuralın hukuki sonucu eldeki olaya taşınır. Tek olaya değil, bir ilkeye dayanan kıyas "hukuk kıyası"dır.
2. **Evleviyet (a fortiori)** — *A maiore ad minus*: çok için geçerli olan, evleviyetle az için de geçerlidir (yetki/hak hâlleri). *A minore ad maius*: az için yasak olan, çok için evleviyetle yasaktır (yasak/yük hâlleri). Amaç ölçeği aynı yönde işlemelidir.
3. **Aksiyle kanıt (a contrario)** — Kanun bir hâli düzenleyip diğerini bilinçle dışarıda bıraktıysa, dışarıdakine zıt sonuç bağlanır. Ancak susmanın "bilinçli tercih" mi yoksa "boşluk" mu olduğu önce belirlenmelidir; yanlış a contrario, boşluğu örter.
4. **Çatışma çözümü** — Aynı olayda kıyas ve a contrario ters sonuç verir; tercih, normun amacına (teleolojik) göre yapılır. İstisna ve sınırlayıcı hükümler dar yorumlanır, kural kıyasa kapalıdır (*exceptiones non sunt extendendae*).
5. **Yasak alan kontrolü** — Ceza (TCK m.2), vergi ve idari yaptırımlarda aleyhe kıyas ve kıyasa varan genişletici yorum yasaktır; bu alanda yalnızca lehe/teknik kıyas tartışılabilir.

## Çıktı modülleri
- Benzerlik analizi tablosu (ratio temelli).
- Seçilen argüman + neden diğerinin reddedildiği.
- Yasak alan uyarısı (gerekiyorsa).
- İlkesel içtihat atfı, künye `[doğrulanacak]`.

## Plugin bağlamı

Bu beceri `hukuk-metodolojisi` eklentisinin parçasıdır. Eklentinin diğer becerileriyle birlikte
çalışır; bir konu eklentinin dışına taştığında ilgili başka eklentiyi işaret eder,
aksi hâlde bu eklentinin uygun bir sonraki becerisini önerir.

## Kaynak kuralı (katı)

- **İçtihat yalnızca doğrulanmış künyeyle.** Her karar; mahkeme (Yargıtay / Danıştay /
  Anayasa Mahkemesi / Bölge Adliye Mahkemesi / Bölge İdare Mahkemesi), daire, **esas ve
  karar numarası**, tarih ve doğrulanabilir kaynak ile verilir
  (ör. `karararama.yargitay.gov.tr`, `karararama.danistay.gov.tr`,
  `kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr`, `mevzuat.gov.tr`, UYAP Emsal).
  **Model hafızasından karar numarası ÜRETME.** Emin olunmayan her künye `[doğrulanacak]`
  olarak işaretlenir.
- **Mevzuat** madde / fıkra / bent ile gösterilir (ör. "TBK m.49/1", "HMK m.114/1-ç").
- **Doktrin** yalnızca kullanıcı kaynağı sağladığında veya lisanslı canlı erişim
  belgelendiğinde kullanılır; yazar, eser, baskı ve sayfa ile.
- Varsayımlar açıkça **"varsayım"** diye işaretlenir; sahte kesinlik üretilmez.
- **MCP sunucuları kuruluysa resmî metni onlardan çek.** `turk-hukuku-mevzuat-mcp`
  kanun ve madde metnini mevzuat.gov.tr'den, `turk-hukuku-ictihat-mcp` kararları
  Yargıtay/BAM (UYAP Emsal), Danıştay ve AYM (bireysel başvuru, norm denetimi)
  bankalarından canlı getirir; hangi aracın ne zaman kullanılacağı araçların kendi
  açıklamalarındadır. Bu sunucular varsa doğrulamada önce onları kullan ve dönen
  künyeyi aynen aktar; yoksa yukarıdaki künye kuralları aynen geçerlidir.

## Bu beceri ne yapmaz

- Avukatlık veya hukuki danışmanlık yerine geçmez; nihai hukuki sorumluluk yetkili
  hukukçudadır.
- Müvekkili, onun açık kararı olmadan bağlamaz.
- Belgelerle ya da net beyanla desteklenmeyen vakıaları olgu gibi değerlendirmez.
- Menfaat çatışması veya meslek kuralı (1136 s.K., TBB Meslek Kuralları) sorunu
  görülürse dosyadan sorumlu avukata yönlendirir.

---

*Bu beceri deneyseldir ve hukukçunun çalışmasını yapılandırmaya yarar; tek başına hukuki
sonuç doğurmaz. Tüm çıktılar yürürlükteki mevzuat ve doğrulanmış güncel içtihatla teyit
edilmelidir. Hukuki danışmanlık değildir.*