Ispat Ve Delil

---
name: ispat-ve-delil
description: "Sebepsiz zenginleşme davasında hangi vakıanın kim tarafından ve hangi delille ispatlanacağını, özellikle haklı sebebin yokluğu ve yanılarak ödeme noktalarında ispat yükünü belirlemek gerektiğinde kullanılır."
---

# İspat ve Delil

## Görev
İade davasında ispat yükünü TMK m.6 ve TBK m.77-79 özel kurallarına göre dağıtmak, senetle ispat zorunluluğunu (HMK m.200 vd.) uygulamak ve delil planı kurmak. Bu kurumda ispat yükünün dağılımı sonucu tayin edicidir.

## Soğuk başlangıç (intake)
- İspatı gereken vakıa ne (kazandırma, zenginleşme miktarı, sebebin yokluğu, yanılgı, iyiniyet)?
- Yazılı dayanak var mı (banka dekontu, makbuz, geçersiz sözleşme metni, e-posta)?
- İade konusunun değeri senetle ispat sınırını aşıyor mu?
- Karşı taraf bağışlama veya geçerli sebep iddia ediyor mu?

## Denetim şeması
1. **Genel yük (TMK m.6).** İade isteyen; (a) kendi malvarlığından/emeğinden bir kayma olduğunu, (b) karşı tarafın zenginleştiğini ve miktarını, (c) bu kaymanın **haklı sebebe dayanmadığını** ispatlar. Sebebin yokluğu (olumsuz vakıa) ispatı, olağan yaşam deneyimi ve karşı tarafın somutlaştırma yüküyle hafifletilir.
2. **Yanılarak ödeme (m.78).** Borçlanmadığını ödeyen, yanılgısını da ispatlar; karşı taraf "bilerek ödedi" diyorsa bunu o ileri sürer ve ispatlar.
3. **İyiniyet ve elden çıkma (m.79).** Zenginleşmenin elden çıktığını ve kendi iyiniyetini iade borçlusu ispatlar (kapsamı daraltan vakıa lehinedir). Kötüniyet/öngörü iddiasını iade alacaklısı ortaya koyar.
4. **Senetle ispat (HMK m.200-201).** Belirlenen parasal sınırı (her yıl güncellenen tutar; `[doğrulanacak]`) aşan hukuki işlemler senetle ispatlanır; senede karşı tanık kural olarak dinlenmez. Bağışlama iddiası gibi savunmalar bu kurala tâbidir.
5. **Delil-vakıa eşlemesi.** Ödeme → dekont/makbuz; geçersiz sözleşme → metin + geçersizlik vakıaları; kullanım yararı/rayiç değer → bilirkişi/keşif; öğrenme tarihi (zamanaşımı) → yazışma/ihtarname. Ticari defterler HMK m.222 ile sahibi lehine/aleyhine delil.
6. **Ara sonuç.** Vakıa-yük-delil matrisi ve eksik delil listesi çıkarılır; gerekirse delil tespiti (HMK m.400) veya bilirkişi talebi planlanır.

## Çıktı modülleri
- İspat yükü ve delil planı tablosu.
- Senetle ispat/istisna değerlendirme notu.
- Bilirkişi/delil tespiti talebi taslağı.

## Plugin bağlamı

Bu beceri `sebepsiz-zenginlesme` eklentisinin parçasıdır. Eklentinin diğer becerileriyle birlikte
çalışır; bir konu eklentinin dışına taştığında ilgili başka eklentiyi işaret eder,
aksi hâlde bu eklentinin uygun bir sonraki becerisini önerir.

## Kaynak kuralı (katı)

- **İçtihat yalnızca doğrulanmış künyeyle.** Her karar; mahkeme (Yargıtay / Danıştay /
  Anayasa Mahkemesi / Bölge Adliye Mahkemesi / Bölge İdare Mahkemesi), daire, **esas ve
  karar numarası**, tarih ve doğrulanabilir kaynak ile verilir
  (ör. `karararama.yargitay.gov.tr`, `karararama.danistay.gov.tr`,
  `kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr`, `mevzuat.gov.tr`, UYAP Emsal).
  **Model hafızasından karar numarası ÜRETME.** Emin olunmayan her künye `[doğrulanacak]`
  olarak işaretlenir.
- **Mevzuat** madde / fıkra / bent ile gösterilir (ör. "TBK m.49/1", "HMK m.114/1-ç").
- **Doktrin** yalnızca kullanıcı kaynağı sağladığında veya lisanslı canlı erişim
  belgelendiğinde kullanılır; yazar, eser, baskı ve sayfa ile.
- Varsayımlar açıkça **"varsayım"** diye işaretlenir; sahte kesinlik üretilmez.
- **MCP sunucuları kuruluysa resmî metni onlardan çek.** `turk-hukuku-mevzuat-mcp`
  kanun ve madde metnini mevzuat.gov.tr'den, `turk-hukuku-ictihat-mcp` kararları
  Yargıtay/BAM (UYAP Emsal), Danıştay ve AYM (bireysel başvuru, norm denetimi)
  bankalarından canlı getirir; hangi aracın ne zaman kullanılacağı araçların kendi
  açıklamalarındadır. Bu sunucular varsa doğrulamada önce onları kullan ve dönen
  künyeyi aynen aktar; yoksa yukarıdaki künye kuralları aynen geçerlidir.

## Bu beceri ne yapmaz

- Avukatlık veya hukuki danışmanlık yerine geçmez; nihai hukuki sorumluluk yetkili
  hukukçudadır.
- Müvekkili, onun açık kararı olmadan bağlamaz.
- Belgelerle ya da net beyanla desteklenmeyen vakıaları olgu gibi değerlendirmez.
- Menfaat çatışması veya meslek kuralı (1136 s.K., TBB Meslek Kuralları) sorunu
  görülürse dosyadan sorumlu avukata yönlendirir.

---

*Bu beceri deneyseldir ve hukukçunun çalışmasını yapılandırmaya yarar; tek başına hukuki
sonuç doğurmaz. Tüm çıktılar yürürlükteki mevzuat ve doğrulanmış güncel içtihatla teyit
edilmelidir. Hukuki danışmanlık değildir.*