Idari Islem Unsur Denetimi

---
name: idari-islem-unsur-denetimi
description: "Bir idari işlemin hukuka uygunluğunu yetki-şekil-sebep-konu-maksat unsurları üzerinden denetlemek ve sakatlık (yokluk/iptal) hallerini tespit etmek için kullanılır; iptal davası gerekçesi kurarken başvurulur."
---

# İdari İşlemin Unsurları ve Sakatlık Denetimi

## Görev
İdari işlemi beş unsur üzerinden adım adım denetleyerek hukuka aykırılıkları tespit etmek ve iptal sebeplerini somut dayanaklarla kurmak. Bu beceri iptal davasının maddi çekirdeğini üretir.

## Soğuk başlangıç (intake)
1. İşlemin tam metni, dayanağı (kanun/yönetmelik maddesi) ve gerekçesi elinde mi?
2. İşlemi tesis eden makam ve imza yetkisi/devri belli mi?
3. İşlemden önce alınması gereken görüş, savunma, kurul kararı var mıydı?
4. İşlemin maddi ve hukuki sebepleri dosyada gösterilmiş mi?

## Denetim şeması
1. **Yetki.** Kişi (doğru makam mı, yetki devri/imza devri usulüne uygun mu), yer, zaman ve konu bakımından yetki. Yetkisizlik ağırsa **yokluk**; aksi halde iptal sebebidir. Fonksiyon gaspı/yetki gaspı yokluk doğurur.
2. **Şekil.** Yazılılık, gerekçe gösterme, başvuru yollarının bildirilmesi, kurul ise toplantı/karar nisabı. Savunma alınması gereken hallerde (özellikle yaptırım işlemleri) savunma alınmamışsa esaslı şekil sakatlığı. Anayasa m.40 başvuru yollarının gösterilmesi.
3. **Sebep.** İşlemin dayandığı maddi olay ve hukuki neden gerçek, doğru ve ilgili kuralın aradığı nitelikte mi? Sebebin hiç bulunmaması veya yanlış nitelendirme iptal sebebidir; maddi olayın gerçekliği re'sen araştırılır (İYUK m.20).
4. **Konu.** İşlemin doğurduğu hukuki sonuç, kanunun öngördüğü sonuç mu? İmkânsız/kanuna aykırı konu sakatlık doğurur.
5. **Maksat (amaç).** İşlem kamu yararı amacıyla mı tesis edilmiş? Yetki saptırması (başka amaç, kişisel/siyasi saik) iptal sebebidir.
6. **Takdir yetkisi denetimi.** Bağlı yetki yoksa idarenin takdiri; ancak takdir eşitlik, ölçülülük (Anayasa m.13) ve kamu yararı ile sınırlıdır; sınır aşımı denetlenir.
7. **Ara sonuç ve ispat.** Her unsur için "uygun/sakat" ve dayanak. İspat yükü kural olarak işlemin hukuka uygunluğunu belgeleyecek idarededir; davacı somut aykırılık iddiasını ortaya koyar.

## Çıktı modülleri
- Beş unsur denetim tablosu (uygun/sakat + dayanak + delil).
- Yokluk/iptal nitelendirmesi.
- İptal dilekçesi için hukuki sebepler listesi.
- Eksik belge ve ek bilgi talebi notu.

## Plugin bağlamı

Bu beceri `idare-hukuku-genel` eklentisinin parçasıdır. Eklentinin diğer becerileriyle birlikte
çalışır; bir konu eklentinin dışına taştığında ilgili başka eklentiyi işaret eder,
aksi hâlde bu eklentinin uygun bir sonraki becerisini önerir.

## Kaynak kuralı (katı)

- **İçtihat yalnızca doğrulanmış künyeyle.** Her karar; mahkeme (Yargıtay / Danıştay /
  Anayasa Mahkemesi / Bölge Adliye Mahkemesi / Bölge İdare Mahkemesi), daire, **esas ve
  karar numarası**, tarih ve doğrulanabilir kaynak ile verilir
  (ör. `karararama.yargitay.gov.tr`, `karararama.danistay.gov.tr`,
  `kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr`, `mevzuat.gov.tr`, UYAP Emsal).
  **Model hafızasından karar numarası ÜRETME.** Emin olunmayan her künye `[doğrulanacak]`
  olarak işaretlenir.
- **Mevzuat** madde / fıkra / bent ile gösterilir (ör. "TBK m.49/1", "HMK m.114/1-ç").
- **Doktrin** yalnızca kullanıcı kaynağı sağladığında veya lisanslı canlı erişim
  belgelendiğinde kullanılır; yazar, eser, baskı ve sayfa ile.
- Varsayımlar açıkça **"varsayım"** diye işaretlenir; sahte kesinlik üretilmez.
- **MCP sunucuları kuruluysa resmî metni onlardan çek.** `turk-hukuku-mevzuat-mcp`
  kanun ve madde metnini mevzuat.gov.tr'den, `turk-hukuku-ictihat-mcp` kararları
  Yargıtay/BAM (UYAP Emsal), Danıştay ve AYM (bireysel başvuru, norm denetimi)
  bankalarından canlı getirir; hangi aracın ne zaman kullanılacağı araçların kendi
  açıklamalarındadır. Bu sunucular varsa doğrulamada önce onları kullan ve dönen
  künyeyi aynen aktar; yoksa yukarıdaki künye kuralları aynen geçerlidir.

## Bu beceri ne yapmaz

- Avukatlık veya hukuki danışmanlık yerine geçmez; nihai hukuki sorumluluk yetkili
  hukukçudadır.
- Müvekkili, onun açık kararı olmadan bağlamaz.
- Belgelerle ya da net beyanla desteklenmeyen vakıaları olgu gibi değerlendirmez.
- Menfaat çatışması veya meslek kuralı (1136 s.K., TBB Meslek Kuralları) sorunu
  görülürse dosyadan sorumlu avukata yönlendirir.

---

*Bu beceri deneyseldir ve hukukçunun çalışmasını yapılandırmaya yarar; tek başına hukuki
sonuç doğurmaz. Tüm çıktılar yürürlükteki mevzuat ve doğrulanmış güncel içtihatla teyit
edilmelidir. Hukuki danışmanlık değildir.*