Gecerli Olmayan Sebep Condictio Indebiti

---
name: gecerli-olmayan-sebep-condictio-indebiti
description: "Borç olmadığı halde veya geçersiz bir sözleşmeye dayanarak yapılan ödeme/edimin geri istenmesi söz konusu olduğunda; hata ile ödeme ve isteyerek ödeme ayrımını çözmek için kullanılır."
---

# Geçerli Olmayan Sebep — Borçlanılmayanın İfası

## Görev
Hiç var olmayan veya geçersiz/iptal edilmiş bir borca dayanarak yapılan edimin iadesini TBK m.77/2 ve m.78 çerçevesinde denetlemek; "yanılarak ödeme" ile "borçlu olmadığını bilerek ödeme" ayrımını netleştirmek, çünkü ikincisi iadeyi kapatır.

## Soğuk başlangıç (intake)
- Ödeme/edim hangi borca dayanıyordu; o borç hiç var mıydı, geçersiz miydi, iptal mi edildi?
- Ödeyen, ödeme anında borçlu olmadığını biliyor muydu, yanılarak mı ödedi?
- Çifte ödeme, fazla ödeme, baştan geçersiz sözleşme gibi tipik bir durum var mı?
- Borç zamanaşımına uğramış mıydı veya ahlaki bir ödev miydi?

## Denetim şeması
1. **Geçersiz/yok borç tespiti.** Sözleşme kesin hükümsüz (TBK m.27), iptal edilmiş (irade sakatlığı m.39), şekil eksik (m.12) veya borç hiç doğmamışsa, ona dayalı ifa sebepsizdir (m.77/2).
2. **Yanılarak ödeme şartı (m.78/1).** Borçlanmadığı şeyi ifa eden, ancak **yanılarak** (borçlu olduğunu sanarak) ödediğini ispat ederse geri isteyebilir. Bu kuruma özgü ek ispat yüküdür.
3. **İsteyerek ödeme engeli (m.78/1).** Ödeyen, ödeme anında borçlu olmadığını **biliyorsa**, ödediğini geri isteyemez (bilinçli ifa bağışlama/ibra gibi yorumlanır). Baskı altında/ihtirazi kayıtla ödeme bu engelin dışındadır.
4. **İstisnalar (m.78/2).** Zamanaşımına uğramış borcun ifası ve ahlaki ödevin yerine getirilmesi geri istenemez; bunlar geçerli sebep sayılır.
5. **İade kapsamı.** Para ise anapara; semere/faiz için zenginleşenin iyiniyeti m.79'a göre belirlenir. Geçersiz sözleşmede karşılıklı ifalar varsa her iki tarafın iadesi birlikte (tasfiye) ele alınır.
6. **İspat ve ara sonuç.** Borcun yokluğunu ve yanılgıyı ödeyen; bilerek ödendiğini iade borçlusu ileri sürer ve ispatlar. Ara sonuç: iade hakkı var/yok + kapsam + faiz başlangıcı.

## Çıktı modülleri
- Geçersizlik + yanılgı altlama notu.
- İade talebi/ihtarname taslağı (ihtirazi kayıt vurgusuyla).
- İsteyerek ödeme engeli risk değerlendirmesi.

## Plugin bağlamı

Bu beceri `sebepsiz-zenginlesme` eklentisinin parçasıdır. Eklentinin diğer becerileriyle birlikte
çalışır; bir konu eklentinin dışına taştığında ilgili başka eklentiyi işaret eder,
aksi hâlde bu eklentinin uygun bir sonraki becerisini önerir.

## Kaynak kuralı (katı)

- **İçtihat yalnızca doğrulanmış künyeyle.** Her karar; mahkeme (Yargıtay / Danıştay /
  Anayasa Mahkemesi / Bölge Adliye Mahkemesi / Bölge İdare Mahkemesi), daire, **esas ve
  karar numarası**, tarih ve doğrulanabilir kaynak ile verilir
  (ör. `karararama.yargitay.gov.tr`, `karararama.danistay.gov.tr`,
  `kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr`, `mevzuat.gov.tr`, UYAP Emsal).
  **Model hafızasından karar numarası ÜRETME.** Emin olunmayan her künye `[doğrulanacak]`
  olarak işaretlenir.
- **Mevzuat** madde / fıkra / bent ile gösterilir (ör. "TBK m.49/1", "HMK m.114/1-ç").
- **Doktrin** yalnızca kullanıcı kaynağı sağladığında veya lisanslı canlı erişim
  belgelendiğinde kullanılır; yazar, eser, baskı ve sayfa ile.
- Varsayımlar açıkça **"varsayım"** diye işaretlenir; sahte kesinlik üretilmez.
- **MCP sunucuları kuruluysa resmî metni onlardan çek.** `turk-hukuku-mevzuat-mcp`
  kanun ve madde metnini mevzuat.gov.tr'den, `turk-hukuku-ictihat-mcp` kararları
  Yargıtay/BAM (UYAP Emsal), Danıştay ve AYM (bireysel başvuru, norm denetimi)
  bankalarından canlı getirir; hangi aracın ne zaman kullanılacağı araçların kendi
  açıklamalarındadır. Bu sunucular varsa doğrulamada önce onları kullan ve dönen
  künyeyi aynen aktar; yoksa yukarıdaki künye kuralları aynen geçerlidir.

## Bu beceri ne yapmaz

- Avukatlık veya hukuki danışmanlık yerine geçmez; nihai hukuki sorumluluk yetkili
  hukukçudadır.
- Müvekkili, onun açık kararı olmadan bağlamaz.
- Belgelerle ya da net beyanla desteklenmeyen vakıaları olgu gibi değerlendirmez.
- Menfaat çatışması veya meslek kuralı (1136 s.K., TBB Meslek Kuralları) sorunu
  görülürse dosyadan sorumlu avukata yönlendirir.

---

*Bu beceri deneyseldir ve hukukçunun çalışmasını yapılandırmaya yarar; tek başına hukuki
sonuç doğurmaz. Tüm çıktılar yürürlükteki mevzuat ve doğrulanmış güncel içtihatla teyit
edilmelidir. Hukuki danışmanlık değildir.*