Durustluk Kurali Ve Hakkin Kotuye Kullanilmasi

---
name: durustluk-kurali-ve-hakkin-kotuye-kullanilmasi
description: "Lafzen haklı görünen bir talep ya da savunma somut olayda hakkaniyete aykırı düştüğünde; çelişkili davranış, hakkın geç kullanılması veya menfaat dengesizliği iddiası gündeme geldiğinde TMK m.2 süzgecini uygulamak için kullanılır."
---

# Dürüstlük Kuralı ve Hakkın Kötüye Kullanılması

## Görev
Bir hakkın kullanımının ya da bir yükümlülüğün TMK m.2 dürüstlük kuralıyla bağdaşıp bağdaşmadığını denetlemek ve hakkın açıkça kötüye kullanılmasının hukuk düzenince korunmayacağı sonucunu gerekçelendirmek.

## Soğuk başlangıç (intake)
- Hangi hak/yetki kullanılıyor ve karşı taraf hangi davranışın dürüstlüğe aykırı olduğunu söylüyor?
- Talep sahibi daha önce aksi yönde davranıp güven yaratmış mı (venire contra factum proprium)?
- Hak çok geç mi kullanılıyor; karşı tarafta haklı bir güven oluştu mu?
- Talebin lafzî dayanağı (sözleşme maddesi/kanun hükmü) nedir?

## Denetim şeması
1. **Önce kural, sonra korrektif** — TMK m.2 bağımsız bir talep kaynağı değil, mevcut hak/borcun kullanımını sınırlayan tamamlayıcı süzgeçtir. Önce hakkın varlığı ve kapsamı kuralla tespit edilir.
2. **Dürüstlük ölçütü** — Aynı durumdaki dürüst ve makul kişinin davranışı esas alınır; sözleşmenin boşlukları dürüstlük kuralıyla doldurulur, yan yükümlülükler (sadakat, özen, koruma, bilgilendirme) buradan doğar.
3. **Kötüye kullanma tipleri** — (a) Çelişkili davranış (*venire contra factum proprium*); (b) hakkın çok geç kullanılması ve yaratılan güvene aykırılık; (c) hakkı kullanmakta meşru menfaatin yokluğu, salt zarar verme; (d) menfaatler arası aşırı oransızlık; (e) kendi hukuka aykırılığından yarar sağlama.
4. **İspat** — TMK m.6 uyarınca kötüye kullanmayı iddia eden ispatla yükümlüdür; ancak hâkim açık kötüye kullanmayı re'sen gözetir (kamu düzeni boyutu).
5. **Sonuç** — Açıkça kötüye kullanılan hak korunmaz: talep reddedilir, def'i etkisizleşir veya hak sınırlanır; hakkın tümden düşmesi istisnadır, ölçülülük gözetilir.
6. **İyiniyetle ilişki** — TMK m.2 (dürüstlük, davranış kuralı) ile TMK m.3 (iyiniyet, bir hakkın kazanılmasında bilgisizliğin korunması) karıştırılmaz.

## Çıktı modülleri
- Hakkın tespiti + kötüye kullanma tipi eşleştirmesi.
- Güven/çelişki kronolojisi.
- İspat yükü dağılımı.
- Sonuç önerisi (ret/sınırlama) + ilkesel içtihat `[doğrulanacak]`.

## Plugin bağlamı

Bu beceri `hukuk-metodolojisi` eklentisinin parçasıdır. Eklentinin diğer becerileriyle birlikte
çalışır; bir konu eklentinin dışına taştığında ilgili başka eklentiyi işaret eder,
aksi hâlde bu eklentinin uygun bir sonraki becerisini önerir.

## Kaynak kuralı (katı)

- **İçtihat yalnızca doğrulanmış künyeyle.** Her karar; mahkeme (Yargıtay / Danıştay /
  Anayasa Mahkemesi / Bölge Adliye Mahkemesi / Bölge İdare Mahkemesi), daire, **esas ve
  karar numarası**, tarih ve doğrulanabilir kaynak ile verilir
  (ör. `karararama.yargitay.gov.tr`, `karararama.danistay.gov.tr`,
  `kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr`, `mevzuat.gov.tr`, UYAP Emsal).
  **Model hafızasından karar numarası ÜRETME.** Emin olunmayan her künye `[doğrulanacak]`
  olarak işaretlenir.
- **Mevzuat** madde / fıkra / bent ile gösterilir (ör. "TBK m.49/1", "HMK m.114/1-ç").
- **Doktrin** yalnızca kullanıcı kaynağı sağladığında veya lisanslı canlı erişim
  belgelendiğinde kullanılır; yazar, eser, baskı ve sayfa ile.
- Varsayımlar açıkça **"varsayım"** diye işaretlenir; sahte kesinlik üretilmez.
- **MCP sunucuları kuruluysa resmî metni onlardan çek.** `turk-hukuku-mevzuat-mcp`
  kanun ve madde metnini mevzuat.gov.tr'den, `turk-hukuku-ictihat-mcp` kararları
  Yargıtay/BAM (UYAP Emsal), Danıştay ve AYM (bireysel başvuru, norm denetimi)
  bankalarından canlı getirir; hangi aracın ne zaman kullanılacağı araçların kendi
  açıklamalarındadır. Bu sunucular varsa doğrulamada önce onları kullan ve dönen
  künyeyi aynen aktar; yoksa yukarıdaki künye kuralları aynen geçerlidir.

## Bu beceri ne yapmaz

- Avukatlık veya hukuki danışmanlık yerine geçmez; nihai hukuki sorumluluk yetkili
  hukukçudadır.
- Müvekkili, onun açık kararı olmadan bağlamaz.
- Belgelerle ya da net beyanla desteklenmeyen vakıaları olgu gibi değerlendirmez.
- Menfaat çatışması veya meslek kuralı (1136 s.K., TBB Meslek Kuralları) sorunu
  görülürse dosyadan sorumlu avukata yönlendirir.

---

*Bu beceri deneyseldir ve hukukçunun çalışmasını yapılandırmaya yarar; tek başına hukuki
sonuç doğurmaz. Tüm çıktılar yürürlükteki mevzuat ve doğrulanmış güncel içtihatla teyit
edilmelidir. Hukuki danışmanlık değildir.*