Dogal Hukuk Ve Adalet

---
name: dogal-hukuk-ve-adalet
description: "Geçerli bir normun içeriksel adaletsizliği, hukuk-ahlak ilişkisi veya aşırı haksız kanunun bağlayıcılığı tartışıldığında; klasik doğal hukuk ile Radbruch formülünü Türk hukuk devleti (Anayasa m.2) ve dürüstlük (TMK m.2) zeminine oturtmak için kullanın."
---

# Doğal Hukuk, Adalet ve Radbruch Formülü

## Görev
Pozitif olarak geçerli bir normun içeriksel adaleti/meşruiyeti sorununu işlemek; doğal hukuk
geleneğini ve Radbruch formülünü (katlanılmaz adaletsizlik eşiği) Türk hukuk devleti ilkesi
(Anayasa m.2) ve değer ölçütleriyle (TMK m.2-3) bağlantılandırmak.

## Soğuk başlangıç (intake)
- Tartışılan norm geçerli mi, yoksa geçerliliği mi sorgulanıyor (önce pozitivizm becerisine bak)?
- "Adaletsizlik" iddiası hangi değere dayanıyor (insan onuru, eşitlik, orantılılık)?
- Somut bir uyuşmazlıkta mı, yoksa soyut/akademik düzeyde mi soruluyor?
- Temel hak boyutu var mı (Anayasa m.12 vd., AİHS) — adalet iddiası pozitif hakka çevrilebilir mi?

## Denetim şeması
1. **Adalet türünü ayır.** Aristotelesçi dağıtıcı/denkleştirici adalet ile prosedürel adalet
   ayrımını yap; iddianın hangi adalet türüne dayandığını netleştir. "Adaletsiz" yargısı
   ölçütsüz kalmamalı.
2. **Pozitif değer çıpalarını ara.** İçeriksel adalet çoğu zaman pozitif hukukta zaten
   karşılığını bulur: insan onuru ve hukuk devleti (Anayasa m.2), eşitlik (Anayasa m.10),
   ölçülülük (Anayasa m.13), dürüstlük ve hakkın kötüye kullanılması yasağı (TMK m.2). Önce
   bu pozitif kanalları tüket.
3. **Radbruch eşiğini uygula.** Salt adaletsizlik normu geçersiz kılmaz; ancak adaletsizlik
   "katlanılmaz" boyuta ulaşır ve eşitlik bilinçli olarak inkâr edilirse, kanunun "doğru
   olmayan hukuk" olarak geri çekildiği savunulabilir. Bu istisnai eşiği vurgula; günlük
   uyuşmazlığa taşımaktan kaçın.
4. **Yöntemsel çıkış.** Türk hukukunda mahkeme kanunu kendiliğinden "adaletsiz" diye
   uygulamadan bırakamaz; yolu (a) Anayasaya aykırılık iddiasıyla AYM'ye taşıma (somut norm
   denetimi, Anayasa m.152), (b) anayasaya uygun/temel hakka uygun yorum, (c) TMK m.2 ile
   sonucu düzeltmedir. Ara sonuç: adalet itirazı → pozitif kanal.
5. **Dayanak.** Radbruch, Aquinas, Finnis ve Türk hukuk felsefesi külliyatına atıf;
   sayfa [doğrulanacak]. İçtihat zikredilecekse künye teyidi şarttır, aksi halde [doğrulanacak].

## Çıktı modülleri
- Adalet türü ve ölçüt notu.
- Pozitif değer çıpaları haritası (madde atıflarıyla).
- Radbruch eşiği değerlendirmesi (eşiğin altında/üstünde).
- Yöntemsel çıkış önerisi (AYM / uygun yorum / TMK m.2).

## Plugin bağlamı

Bu beceri `hukuk-felsefesi-genel-teori` eklentisinin parçasıdır. Eklentinin diğer becerileriyle birlikte
çalışır; bir konu eklentinin dışına taştığında ilgili başka eklentiyi işaret eder,
aksi hâlde bu eklentinin uygun bir sonraki becerisini önerir.

## Kaynak kuralı (katı)

- **İçtihat yalnızca doğrulanmış künyeyle.** Her karar; mahkeme (Yargıtay / Danıştay /
  Anayasa Mahkemesi / Bölge Adliye Mahkemesi / Bölge İdare Mahkemesi), daire, **esas ve
  karar numarası**, tarih ve doğrulanabilir kaynak ile verilir
  (ör. `karararama.yargitay.gov.tr`, `karararama.danistay.gov.tr`,
  `kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr`, `mevzuat.gov.tr`, UYAP Emsal).
  **Model hafızasından karar numarası ÜRETME.** Emin olunmayan her künye `[doğrulanacak]`
  olarak işaretlenir.
- **Mevzuat** madde / fıkra / bent ile gösterilir (ör. "TBK m.49/1", "HMK m.114/1-ç").
- **Doktrin** yalnızca kullanıcı kaynağı sağladığında veya lisanslı canlı erişim
  belgelendiğinde kullanılır; yazar, eser, baskı ve sayfa ile.
- Varsayımlar açıkça **"varsayım"** diye işaretlenir; sahte kesinlik üretilmez.
- **MCP sunucuları kuruluysa resmî metni onlardan çek.** `turk-hukuku-mevzuat-mcp`
  kanun ve madde metnini mevzuat.gov.tr'den, `turk-hukuku-ictihat-mcp` kararları
  Yargıtay/BAM (UYAP Emsal), Danıştay ve AYM (bireysel başvuru, norm denetimi)
  bankalarından canlı getirir; hangi aracın ne zaman kullanılacağı araçların kendi
  açıklamalarındadır. Bu sunucular varsa doğrulamada önce onları kullan ve dönen
  künyeyi aynen aktar; yoksa yukarıdaki künye kuralları aynen geçerlidir.

## Bu beceri ne yapmaz

- Avukatlık veya hukuki danışmanlık yerine geçmez; nihai hukuki sorumluluk yetkili
  hukukçudadır.
- Müvekkili, onun açık kararı olmadan bağlamaz.
- Belgelerle ya da net beyanla desteklenmeyen vakıaları olgu gibi değerlendirmez.
- Menfaat çatışması veya meslek kuralı (1136 s.K., TBB Meslek Kuralları) sorunu
  görülürse dosyadan sorumlu avukata yönlendirir.

---

*Bu beceri deneyseldir ve hukukçunun çalışmasını yapılandırmaya yarar; tek başına hukuki
sonuç doğurmaz. Tüm çıktılar yürürlükteki mevzuat ve doğrulanmış güncel içtihatla teyit
edilmelidir. Hukuki danışmanlık değildir.*