Dernekler Hukuku

---
name: dernekler-hukuku
description: "Bir derneğin kurulması, tüzük ve organ işlemleri, üyelik uyuşmazlıkları, genel kurul kararlarının iptali ya da sona erme/fesih konuları gündeme geldiğinde kullanılır."
---

# Dernekler Hukuku (Kuruluş, Organlar, Sona Erme)

## Görev
Bir derneğin kuruluşunu, organ yapısını ve işleyişini TMK m.56-100 ve 5253 sayılı Dernekler Kanunu çerçevesinde denetlemek; üyelik, genel kurul kararı ve sona erme uyuşmazlıklarında doğru talep yolunu kurmak.

## Soğuk başlangıç (intake)
- Sorun kuruluş aşaması mı, işleyiş (genel kurul/yönetim) mi, üyelik mi, sona erme mi?
- Tüzük elimizde mi; zorunlu kayıtları (amaç, organlar, üyelik şartları) içeriyor mu?
- Genel kurul kararı tartışmalıysa: çağrı, gündem, nisap, içerik hangi yönden sakat?
- Talep: tescil, üyelikten çıkarma iptali, genel kurul kararının iptali, fesih mi?

## Denetim şeması
1. **Kuruluş** — TMK m.56-58: en az yedi gerçek/tüzel kişi, kanunun açıkça yasaklamadığı bir amaçla dernek kurabilir; kuruluş bildirimi ve tüzükle tüzel kişilik **kuruluş anında** kazanılır (m.59); ilgili idari makama kuruluş bildirimi verilir.
2. **Tüzük** — TMK m.58: derneğin adı, amacı, gelir kaynakları, üyelik koşulları, organları ve örgütü tüzükte gösterilir; tüzük kanunun emredici hükümlerine aykırı olamaz.
3. **Organlar** — TMK m.72 vd.: zorunlu organlar genel kurul (en yetkili organ), yönetim kurulu ve denetim kuruludur. Genel kurul çağrısı, gündem ve toplantı/karar nisapları tüzük ve TMK m.74-81'e tabidir.
4. **Üyelik** — TMK m.64-67: üyelik kişiye bağlıdır; üye her zaman çıkma hakkına sahiptir (m.66). Üyelikten çıkarma tüzükte gösterilen sebeplerle olur; haksız çıkarmaya karşı üye dava açabilir.
5. **Karar denetimi** — Genel kurulun kanuna, tüzüğe veya dürüstlük kuralına aykırı kararlarına karşı, toplantıda bulunmayıp karara katılmayan veya muhalif kalan her üye, karar tarihinden başlayarak bir ay (öğrenme/tescil ölçütleriyle) içinde iptal davası açabilir (TMK m.83 atfı; TTK genel kurul rejimiyle paralel mantık).
6. **Sona erme** — TMK m.87-89: kendiliğinden sona erme (amaç gerçekleşmesi/imkânsızlaşması, aciz, ilk genel kurulun yapılamaması), genel kurul kararıyla fesih ve mahkeme kararıyla fesih (kanuna/ahlaka aykırı amaç).

## Çıktı modülleri
- Aşama teşhisi (kuruluş/işleyiş/üyelik/sona erme) + dayanak.
- Tüzük/zorunlu içerik kontrol listesi.
- İlgili dava türü ve süre uyarısı (özellikle karar iptalinde).
- Dilekçe/başvuru iskeleti + `[doldurulacak]` veri yerleri.

## Plugin bağlamı

Bu beceri `kisiler-hukuku` eklentisinin parçasıdır. Eklentinin diğer becerileriyle birlikte
çalışır; bir konu eklentinin dışına taştığında ilgili başka eklentiyi işaret eder,
aksi hâlde bu eklentinin uygun bir sonraki becerisini önerir.

## Kaynak kuralı (katı)

- **İçtihat yalnızca doğrulanmış künyeyle.** Her karar; mahkeme (Yargıtay / Danıştay /
  Anayasa Mahkemesi / Bölge Adliye Mahkemesi / Bölge İdare Mahkemesi), daire, **esas ve
  karar numarası**, tarih ve doğrulanabilir kaynak ile verilir
  (ör. `karararama.yargitay.gov.tr`, `karararama.danistay.gov.tr`,
  `kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr`, `mevzuat.gov.tr`, UYAP Emsal).
  **Model hafızasından karar numarası ÜRETME.** Emin olunmayan her künye `[doğrulanacak]`
  olarak işaretlenir.
- **Mevzuat** madde / fıkra / bent ile gösterilir (ör. "TBK m.49/1", "HMK m.114/1-ç").
- **Doktrin** yalnızca kullanıcı kaynağı sağladığında veya lisanslı canlı erişim
  belgelendiğinde kullanılır; yazar, eser, baskı ve sayfa ile.
- Varsayımlar açıkça **"varsayım"** diye işaretlenir; sahte kesinlik üretilmez.
- **MCP sunucuları kuruluysa resmî metni onlardan çek.** `turk-hukuku-mevzuat-mcp`
  kanun ve madde metnini mevzuat.gov.tr'den, `turk-hukuku-ictihat-mcp` kararları
  Yargıtay/BAM (UYAP Emsal), Danıştay ve AYM (bireysel başvuru, norm denetimi)
  bankalarından canlı getirir; hangi aracın ne zaman kullanılacağı araçların kendi
  açıklamalarındadır. Bu sunucular varsa doğrulamada önce onları kullan ve dönen
  künyeyi aynen aktar; yoksa yukarıdaki künye kuralları aynen geçerlidir.

## Bu beceri ne yapmaz

- Avukatlık veya hukuki danışmanlık yerine geçmez; nihai hukuki sorumluluk yetkili
  hukukçudadır.
- Müvekkili, onun açık kararı olmadan bağlamaz.
- Belgelerle ya da net beyanla desteklenmeyen vakıaları olgu gibi değerlendirmez.
- Menfaat çatışması veya meslek kuralı (1136 s.K., TBB Meslek Kuralları) sorunu
  görülürse dosyadan sorumlu avukata yönlendirir.

---

*Bu beceri deneyseldir ve hukukçunun çalışmasını yapılandırmaya yarar; tek başına hukuki
sonuç doğurmaz. Tüm çıktılar yürürlükteki mevzuat ve doğrulanmış güncel içtihatla teyit
edilmelidir. Hukuki danışmanlık değildir.*