Dava Sartlari Ehliyet Menfaat

---
name: dava-sartlari-ehliyet-menfaat
description: "Davacının dava açma ehliyetinin, iptal davasında menfaatinin veya tam yargıda kişisel hak ihlalinin, husumetin ve kesin işlem şartının incelenmesi gerektiğinde kullanılır; davanın ilk inceleme aşamasında reddedilme riskini değerlendirmek için başvurulur."
---

# Dava Şartları, Ehliyet ve Menfaat

## Görev
Davanın esasa girilmeden reddine yol açacak dava şartı eksikliklerini önceden tespit etmek: ehliyet, menfaat/kişisel hak, husumet, kesin-yürütülebilir işlem ve idari merci tecavüzü.

## Soğuk başlangıç (intake)
- Davacı gerçek/tüzel kişi mi; dava ehliyeti ve temsil yetkisi var mı?
- Davacının işlemle güncel, kişisel ve meşru bir menfaat ilişkisi nedir?
- Davalı olarak doğru idare gösterildi mi?
- İşlem kesin ve yürütülebilir mi, yoksa hazırlık işlemi mi?

## Denetim şeması
1. **Ehliyet** (İYUK m.31 yollamasıyla HMK m.50 vd.): Taraf ve dava ehliyeti aranır. Tüzel kişilerde organın temsil yetkisi ve dava açma kararı; kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarında üyelerinin ortak menfaatini ilgilendiren işlemlere karşı dava ehliyeti gözetilir.
2. **Menfaat / kişisel hak** (İYUK m.2): İptal davasında **menfaat ihlali** yeterlidir; menfaat güncel, kişisel ve meşru olmalı (subjektif kamu hukuku ilişkisi). Düzenleyici işlemlere karşı menfaat daha geniş yorumlanır. Tam yargıda ise **kişisel hak ihlali** aranır.
3. **Husumet** (davalı idarenin doğru gösterilmesi): Yanlış idareye husumet yöneltilmesi tek başına ret sebebi değildir; mahkeme gerçek hasmı resen belirleyip dilekçeyi tebliğ ettirebilir (İYUK m.15/1-c uygulaması).
4. **Kesin ve yürütülebilir işlem** (İYUK m.14/3-d): İcrai olmayan görüş, mütalaa, hazırlık işlemleri dava edilemez. Zincir işlemde nihai/kesin işlem dava konusu yapılır.
5. **İdari merci tecavüzü** (İYUK m.15/1-e): Mevzuat zorunlu bir idari başvuru öngörmüşse, bu yol tüketilmeden açılan dava görev/merci yönünden reddedilip dilekçe ilgili mercie tevdi edilir.
6. **Ara sonuç**: İlk inceleme (İYUK m.14) sırrasında saptanan eksiklikler m.15 sonuçlarına bağlanır; bazıları (ehliyet, kesin işlem, süre) doğrudan ret, bazıları düzeltme/merci tayini ile sonuçlanır.

## Çıktı modülleri
- Dava şartı kontrol listesi (karşılandı/risk/eksik)
- Husumet ve kesin işlem tespiti
- Ret riskini azaltıcı düzeltme önerileri

## Plugin bağlamı

Bu beceri `idari-yargilama` eklentisinin parçasıdır. Eklentinin diğer becerileriyle birlikte
çalışır; bir konu eklentinin dışına taştığında ilgili başka eklentiyi işaret eder,
aksi hâlde bu eklentinin uygun bir sonraki becerisini önerir.

## Kaynak kuralı (katı)

- **İçtihat yalnızca doğrulanmış künyeyle.** Her karar; mahkeme (Yargıtay / Danıştay /
  Anayasa Mahkemesi / Bölge Adliye Mahkemesi / Bölge İdare Mahkemesi), daire, **esas ve
  karar numarası**, tarih ve doğrulanabilir kaynak ile verilir
  (ör. `karararama.yargitay.gov.tr`, `karararama.danistay.gov.tr`,
  `kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr`, `mevzuat.gov.tr`, UYAP Emsal).
  **Model hafızasından karar numarası ÜRETME.** Emin olunmayan her künye `[doğrulanacak]`
  olarak işaretlenir.
- **Mevzuat** madde / fıkra / bent ile gösterilir (ör. "TBK m.49/1", "HMK m.114/1-ç").
- **Doktrin** yalnızca kullanıcı kaynağı sağladığında veya lisanslı canlı erişim
  belgelendiğinde kullanılır; yazar, eser, baskı ve sayfa ile.
- Varsayımlar açıkça **"varsayım"** diye işaretlenir; sahte kesinlik üretilmez.
- **MCP sunucuları kuruluysa resmî metni onlardan çek.** `turk-hukuku-mevzuat-mcp`
  kanun ve madde metnini mevzuat.gov.tr'den, `turk-hukuku-ictihat-mcp` kararları
  Yargıtay/BAM (UYAP Emsal), Danıştay ve AYM (bireysel başvuru, norm denetimi)
  bankalarından canlı getirir; hangi aracın ne zaman kullanılacağı araçların kendi
  açıklamalarındadır. Bu sunucular varsa doğrulamada önce onları kullan ve dönen
  künyeyi aynen aktar; yoksa yukarıdaki künye kuralları aynen geçerlidir.

## Bu beceri ne yapmaz

- Avukatlık veya hukuki danışmanlık yerine geçmez; nihai hukuki sorumluluk yetkili
  hukukçudadır.
- Müvekkili, onun açık kararı olmadan bağlamaz.
- Belgelerle ya da net beyanla desteklenmeyen vakıaları olgu gibi değerlendirmez.
- Menfaat çatışması veya meslek kuralı (1136 s.K., TBB Meslek Kuralları) sorunu
  görülürse dosyadan sorumlu avukata yönlendirir.

---

*Bu beceri deneyseldir ve hukukçunun çalışmasını yapılandırmaya yarar; tek başına hukuki
sonuç doğurmaz. Tüm çıktılar yürürlükteki mevzuat ve doğrulanmış güncel içtihatla teyit
edilmelidir. Hukuki danışmanlık değildir.*