Dava Gorev Yetki Arabuluculuk

---
name: dava-gorev-yetki-arabuluculuk
description: "Sözleşme uyuşmazlığında hangi mahkemenin görevli ve yetkili olduğunu, dava şartı arabuluculuğun zorunlu olup olmadığını ve usul rotasını belirlemek gerektiğinde kullanılır."
---

# Dava Yolu — Görev, Yetki ve Dava Şartı Arabuluculuk

## Görev
İsimli sözleşme uyuşmazlığında görevli ve yetkili mahkemeyi, dava şartı arabuluculuk zorunluluğunu ve dava açma rotasını belirlemek; yanlış mahkeme/eksik arabuluculuk dava şartı eksikliğiyle usulden ret riski doğurur.

## Soğuk başlangıç (intake)
- Uyuşmazlığın konusu ve tarafların sıfatı (tacir, tüketici, gerçek kişi)?
- Talep para alacağı mı, tahliye mi, tespit mi?
- Sözleşmede yetki/tahkim şartı var mı?
- Daha önce arabuluculuğa/hakem heyetine başvuruldu mu?

## Denetim şeması
1. **Görevli mahkeme.** Genel kural Asliye Hukuk (HMK m.2). İstisnalar: kira ilişkisinden doğan davalar ve sözleşme konusu değere bakılmaksızın Sulh Hukuk (HMK m.4); iki tarafın da tacir olduğu ticari işlerde Asliye Ticaret (TTK m.4-5); tüketici işlemlerinde Tüketici Mahkemesi (6502 m.73), belirli tutar altında Tüketici Hakem Heyeti zorunlu.
2. **Yetkili mahkeme.** Genel yetki davalının yerleşim yeri (HMK m.6); sözleşmeden doğan davalarda sözleşmenin ifa yeri de yetkili (HMK m.10). Taşınmaza ilişkin ayni uyuşmazlıkta taşınmazın yeri kesin yetkili (HMK m.12).
3. **Dava şartı arabuluculuk.** Ticari davalarda konusu para olan alacak/tazminat talepleri için TTK m.5/A uyarınca arabuluculuk dava şartı; tüketici uyuşmazlıklarında 6502 m.73/A; kira (m.4 kapsamı) uyuşmazlıkları için de dava şartı arabuluculuk (7445 ile genişletilen kapsam) kontrol edilir. Başvurulmadan açılan dava usulden reddedilir.
4. **Tüketici hakem heyeti eşiği.** Yıllık güncellenen parasal sınır altındaki tüketici uyuşmazlıklarında hakem heyetine başvuru zorunlu; karara karşı tüketici mahkemesine itiraz (`[doğrulanacak: güncel tutar]`).
5. **Tahkim/yetki sözleşmesi.** Geçerli tahkim şartı varsa mahkeme yetkisizdir; yetki sözleşmesi yalnızca tacir/kamu tüzel kişileri arasında geçerli (HMK m.17).
6. **Ara sonuç.** Görev + yetki + ön şart (arabuluculuk/hakem heyeti) zinciri; dava açma sırası ve süre. İspat/itiraz: görev kamu düzeninden resen; yetki itirazı ilk itiraz olarak süresinde ileri sürülür.

## Çıktı modülleri
- Görev-yetki-ön şart karar ağacı.
- Arabuluculuk başvuru ve son tutanak kontrol notu.
- Doğru mahkemeye dava açma yol haritası.

## Plugin bağlamı

Bu beceri `borclar-hukuku-ozel` eklentisinin parçasıdır. Eklentinin diğer becerileriyle birlikte
çalışır; bir konu eklentinin dışına taştığında ilgili başka eklentiyi işaret eder,
aksi hâlde bu eklentinin uygun bir sonraki becerisini önerir.

## Kaynak kuralı (katı)

- **İçtihat yalnızca doğrulanmış künyeyle.** Her karar; mahkeme (Yargıtay / Danıştay /
  Anayasa Mahkemesi / Bölge Adliye Mahkemesi / Bölge İdare Mahkemesi), daire, **esas ve
  karar numarası**, tarih ve doğrulanabilir kaynak ile verilir
  (ör. `karararama.yargitay.gov.tr`, `karararama.danistay.gov.tr`,
  `kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr`, `mevzuat.gov.tr`, UYAP Emsal).
  **Model hafızasından karar numarası ÜRETME.** Emin olunmayan her künye `[doğrulanacak]`
  olarak işaretlenir.
- **Mevzuat** madde / fıkra / bent ile gösterilir (ör. "TBK m.49/1", "HMK m.114/1-ç").
- **Doktrin** yalnızca kullanıcı kaynağı sağladığında veya lisanslı canlı erişim
  belgelendiğinde kullanılır; yazar, eser, baskı ve sayfa ile.
- Varsayımlar açıkça **"varsayım"** diye işaretlenir; sahte kesinlik üretilmez.
- **MCP sunucuları kuruluysa resmî metni onlardan çek.** `turk-hukuku-mevzuat-mcp`
  kanun ve madde metnini mevzuat.gov.tr'den, `turk-hukuku-ictihat-mcp` kararları
  Yargıtay/BAM (UYAP Emsal), Danıştay ve AYM (bireysel başvuru, norm denetimi)
  bankalarından canlı getirir; hangi aracın ne zaman kullanılacağı araçların kendi
  açıklamalarındadır. Bu sunucular varsa doğrulamada önce onları kullan ve dönen
  künyeyi aynen aktar; yoksa yukarıdaki künye kuralları aynen geçerlidir.

## Bu beceri ne yapmaz

- Avukatlık veya hukuki danışmanlık yerine geçmez; nihai hukuki sorumluluk yetkili
  hukukçudadır.
- Müvekkili, onun açık kararı olmadan bağlamaz.
- Belgelerle ya da net beyanla desteklenmeyen vakıaları olgu gibi değerlendirmez.
- Menfaat çatışması veya meslek kuralı (1136 s.K., TBB Meslek Kuralları) sorunu
  görülürse dosyadan sorumlu avukata yönlendirir.

---

*Bu beceri deneyseldir ve hukukçunun çalışmasını yapılandırmaya yarar; tek başına hukuki
sonuç doğurmaz. Tüm çıktılar yürürlükteki mevzuat ve doğrulanmış güncel içtihatla teyit
edilmelidir. Hukuki danışmanlık değildir.*