Cezai Sart Ve Tazminat On Belirleme

---
name: cezai-sart-ve-tazminat-on-belirleme
description: "Cezai şart, götürü tazminat, gecikme cezası ve dönme cezası maddelerinin türünü, geçerliliğini ve fahişliğini değerlendirmek gerektiğinde kullanılır."
---

# Cezai Şart ve Götürü Tazminat Denetimi

## Görev
Cezai şart/götürü tazminat kayıtlarının türünü (seçimlik, ifaya ekli, dönme cezası), geçerliliğini ve fahiş olup olmadığını belirlemek; müvekkil lehine dengeli lafzı kurmak.

## Soğuk başlangıç (intake)
- Ceza hangi ihlale bağlı (gecikme mi, hiç ifa etmeme mi, dönme mi)?
- Müvekkil cezayı ödeyecek taraf mı, talep edecek taraf mı?
- Taraflar tacir mi (TTK m.22 indirim sınırı)?
- Ceza yanında ayrıca tazminat ve aynen ifa talep ediliyor mu?

## Denetim şeması
1. **Tür tespiti**: TBK m.179 — (f.1) seçimlik cezai şart (ya ifa ya ceza), (f.2) ifaya ekli ceza (hem ifa hem ceza), (f.3) dönme cezası/cayma akçesi. Lafız hangisini kurduğu yoruma açıksa m.179'un karinesi uygulanır.
2. **Asıl borca bağlılık**: TBK m.182/f.1 — asıl borç geçersizse ceza da istenemez; ceza asıl borçtan fazla olsa bile kural olarak istenebilir ama (f.3) fahiş ceza hâkimce indirilir.
3. **Fahişlik indirimi**: TBK m.182/f.3 — hâkim aşırı cezayı indirir; bu yetki **emredicidir**, sözleşmeyle bertaraf edilemez. İstisna: tacir, ticari işinde TTK m.22 uyarınca fahişlik def'inden yararlanamaz (ancak ahlaka aykırı/ekonomik yıkım hâli saklı).
4. **Zarar şartı**: Cezai şart için alacaklının zarara uğraması şart değildir (m.180/f.1). Zarar cezayı aşarsa fark TBK m.180/f.2 uyarınca ispatla istenir.
5. **Denge testi**: Tek taraflı ceza, müvekkil aleyhine ağır ceza, ölçülemez tetikleyici işaretlenir; karşılıklılık ve tavan önerilir.
6. **İspat/usul**: İhlali ve cezanın muacceliyetini alacaklı ispatlar; temerrüt cezasında borçlunun temerrüde düşürülmesi (TBK m.117) aranabilir.

## Çıktı modülleri
- Cezai şart tür/geçerlilik/fahişlik değerlendirme notu.
- Dengeli ceza lafzı (karşılıklı, tavanlı, net tetikleyicili) önerisi.
- Tacir-tüketici ayrımına göre indirim riski uyarısı.

## Plugin bağlamı

Bu beceri `sozlesme-inceleme-redline` eklentisinin parçasıdır. Eklentinin diğer becerileriyle birlikte
çalışır; bir konu eklentinin dışına taştığında ilgili başka eklentiyi işaret eder,
aksi hâlde bu eklentinin uygun bir sonraki becerisini önerir.

## Kaynak kuralı (katı)

- **İçtihat yalnızca doğrulanmış künyeyle.** Her karar; mahkeme (Yargıtay / Danıştay /
  Anayasa Mahkemesi / Bölge Adliye Mahkemesi / Bölge İdare Mahkemesi), daire, **esas ve
  karar numarası**, tarih ve doğrulanabilir kaynak ile verilir
  (ör. `karararama.yargitay.gov.tr`, `karararama.danistay.gov.tr`,
  `kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr`, `mevzuat.gov.tr`, UYAP Emsal).
  **Model hafızasından karar numarası ÜRETME.** Emin olunmayan her künye `[doğrulanacak]`
  olarak işaretlenir.
- **Mevzuat** madde / fıkra / bent ile gösterilir (ör. "TBK m.49/1", "HMK m.114/1-ç").
- **Doktrin** yalnızca kullanıcı kaynağı sağladığında veya lisanslı canlı erişim
  belgelendiğinde kullanılır; yazar, eser, baskı ve sayfa ile.
- Varsayımlar açıkça **"varsayım"** diye işaretlenir; sahte kesinlik üretilmez.
- **MCP sunucuları kuruluysa resmî metni onlardan çek.** `turk-hukuku-mevzuat-mcp`
  kanun ve madde metnini mevzuat.gov.tr'den, `turk-hukuku-ictihat-mcp` kararları
  Yargıtay/BAM (UYAP Emsal), Danıştay ve AYM (bireysel başvuru, norm denetimi)
  bankalarından canlı getirir; hangi aracın ne zaman kullanılacağı araçların kendi
  açıklamalarındadır. Bu sunucular varsa doğrulamada önce onları kullan ve dönen
  künyeyi aynen aktar; yoksa yukarıdaki künye kuralları aynen geçerlidir.

## Bu beceri ne yapmaz

- Avukatlık veya hukuki danışmanlık yerine geçmez; nihai hukuki sorumluluk yetkili
  hukukçudadır.
- Müvekkili, onun açık kararı olmadan bağlamaz.
- Belgelerle ya da net beyanla desteklenmeyen vakıaları olgu gibi değerlendirmez.
- Menfaat çatışması veya meslek kuralı (1136 s.K., TBB Meslek Kuralları) sorunu
  görülürse dosyadan sorumlu avukata yönlendirir.

---

*Bu beceri deneyseldir ve hukukçunun çalışmasını yapılandırmaya yarar; tek başına hukuki
sonuç doğurmaz. Tüm çıktılar yürürlükteki mevzuat ve doğrulanmış güncel içtihatla teyit
edilmelidir. Hukuki danışmanlık değildir.*