Ced Sureci Ve Iptali

---
name: ced-sureci-ve-iptali
description: "Çevresel etki değerlendirmesi zorunluluğu, ÇED Olumlu veya ÇED Gerekli Değildir kararlarının hukuka uygunluğu ve iptali, EK-1/EK-2 listelerine tabilik ve katılım hakkı sorunlarında kullan; ÇED dava ve danışmanlığının ana becerisidir."
---

# ÇED Süreci ve ÇED Kararının İptali

## Görev
Bir projenin ÇED'e tabi olup olmadığını, ÇED sürecinin usulüne uygunluğunu ve ÇED kararının iptal edilebilirliğini denetlemek; yatırımcı veya itiraz eden taraf için strateji kurmak.

## Soğuk başlangıç (intake)
1. Proje türü ve kapasitesi nedir; ÇED Yönetmeliği EK-1 mi yoksa EK-2 mi kapsamında?
2. Hangi karar verilmiş: "ÇED Olumlu", "ÇED Gerekli", "ÇED Gerekli Değildir"? Tarihi ve ilanı?
3. Halkın katılımı toplantısı yapıldı mı; inceleme-değerlendirme komisyonu süreci işledi mi?
4. İtiraz eden tarafın menfaat bağı (komşuluk, yöre halkı, dernek) nedir?

## Denetim şeması
1. **Tabilik**: 2872 m.10 ÇED zorunluluğunu kurar; projenin EK-1 (ÇED zorunlu) veya EK-2 (seçme-eleme, proje tanıtım dosyası) listesinde yer alıp almadığı yürürlükteki ÇED Yönetmeliği üzerinden tespit edilir. Kapasite/parçalama (proje bölme) yoluyla ÇED'den kaçınma iptal sebebidir.
2. **Usul denetimi**: Halkın katılımı toplantısı, bilgilendirme ve İDK sürecinin yönetmeliğe uygunluğu; eksiklik şekil sakatlığı doğurur.
3. **Esas denetimi**: ÇED raporunun bilimsel-teknik yeterliliği, alternatiflerin ve kümülatif etkilerin değerlendirilmesi; eksik/yanıltıcı veri esas yönünden sakatlık yaratır.
4. **Yargı yolu ve süre**: İptal davası idari yargıda açılır (2577 sayılı İYUK m.7 — kural olarak 60 gün; ilan/öğrenme tarihi önem taşır). Yürütmenin durdurulması (m.27) telafisi güç zarar nedeniyle erken talep edilir.
5. **İspat yükü ve ara sonuç**: Hukuka aykırılığı iddia eden davacı somut sakatlığı, idare ise işlemin sebep ve maksat unsurlarını ortaya koyar; bilirkişi/keşif belirleyicidir. ÇED dosyasındaki tek bir esaslı eksik dahi iptale yetebilir.

## Çıktı modülleri
- Tabilik analizi (EK-1/EK-2 eşleştirmesi)
- Usul ve esas sakatlık kontrol listesi
- İptal dilekçesi iskeleti + yürütmenin durdurulması talebi
- Bilirkişi/keşif delil planı

## Plugin bağlamı

Bu beceri `cevre-hukuku` eklentisinin parçasıdır. Eklentinin diğer becerileriyle birlikte
çalışır; bir konu eklentinin dışına taştığında ilgili başka eklentiyi işaret eder,
aksi hâlde bu eklentinin uygun bir sonraki becerisini önerir.

## Kaynak kuralı (katı)

- **İçtihat yalnızca doğrulanmış künyeyle.** Her karar; mahkeme (Yargıtay / Danıştay /
  Anayasa Mahkemesi / Bölge Adliye Mahkemesi / Bölge İdare Mahkemesi), daire, **esas ve
  karar numarası**, tarih ve doğrulanabilir kaynak ile verilir
  (ör. `karararama.yargitay.gov.tr`, `karararama.danistay.gov.tr`,
  `kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr`, `mevzuat.gov.tr`, UYAP Emsal).
  **Model hafızasından karar numarası ÜRETME.** Emin olunmayan her künye `[doğrulanacak]`
  olarak işaretlenir.
- **Mevzuat** madde / fıkra / bent ile gösterilir (ör. "TBK m.49/1", "HMK m.114/1-ç").
- **Doktrin** yalnızca kullanıcı kaynağı sağladığında veya lisanslı canlı erişim
  belgelendiğinde kullanılır; yazar, eser, baskı ve sayfa ile.
- Varsayımlar açıkça **"varsayım"** diye işaretlenir; sahte kesinlik üretilmez.
- **MCP sunucuları kuruluysa resmî metni onlardan çek.** `turk-hukuku-mevzuat-mcp`
  kanun ve madde metnini mevzuat.gov.tr'den, `turk-hukuku-ictihat-mcp` kararları
  Yargıtay/BAM (UYAP Emsal), Danıştay ve AYM (bireysel başvuru, norm denetimi)
  bankalarından canlı getirir; hangi aracın ne zaman kullanılacağı araçların kendi
  açıklamalarındadır. Bu sunucular varsa doğrulamada önce onları kullan ve dönen
  künyeyi aynen aktar; yoksa yukarıdaki künye kuralları aynen geçerlidir.

## Bu beceri ne yapmaz

- Avukatlık veya hukuki danışmanlık yerine geçmez; nihai hukuki sorumluluk yetkili
  hukukçudadır.
- Müvekkili, onun açık kararı olmadan bağlamaz.
- Belgelerle ya da net beyanla desteklenmeyen vakıaları olgu gibi değerlendirmez.
- Menfaat çatışması veya meslek kuralı (1136 s.K., TBB Meslek Kuralları) sorunu
  görülürse dosyadan sorumlu avukata yönlendirir.

---

*Bu beceri deneyseldir ve hukukçunun çalışmasını yapılandırmaya yarar; tek başına hukuki
sonuç doğurmaz. Tüm çıktılar yürürlükteki mevzuat ve doğrulanmış güncel içtihatla teyit
edilmelidir. Hukuki danışmanlık değildir.*