Calisan Bulusu

---
name: calisan-bulusu
description: "Bir çalışanın iş ilişkisi sırasında yaptığı buluşun hakkının kime ait olduğu, bildirim, hak talebi ve bedel sorunları gündeme geldiğinde kullanılır; işveren-çalışan dengesi ve şirket içi süreç tasarımı için temel beceridir."
---

# Çalışan Buluşları ve Hizmet Buluşu

## Görev
SMK m.113-120 çerçevesinde hizmet buluşu/serbest buluş ayrımını yapmak, bildirim ve hak talebi sürecini kurmak, çalışana ödenecek bedeli ve uyuşmazlık yolunu belirlemek.

## Soğuk başlangıç (intake)
1. Buluşu yapan kim; iş sözleşmesi/üniversite/kamu görevlisi statüsü ne?
2. Buluş iş yükümlülükleri kapsamında mı, işyeri deneyim/çalışmalarına mı dayanıyor?
3. Çalışan buluşu işverene yazılı bildirdi mi; işveren hak talebinde bulundu mu?
4. Bedel/karşılık konusunda anlaşma veya değerlendirme yapıldı mı?

## Denetim şeması
1. **Niteleme (SMK m.113).** Hizmet buluşu: çalışanın yükümlülüğü gereği gerçekleştirdiği ya da işyerinin deneyim ve çalışmalarına dayanan buluş. Bunun dışındakiler serbest buluştur. Ara sonuç: hizmet mi serbest mi?
2. **Bildirim (SMK m.114).** Çalışan, hizmet buluşunu gecikmeksizin yazılı olarak işverene bildirir; bildirim içeriği yönetmelikte belirlenir. Bildirimin yapılış/eksiklik sonuçlarını kontrol et.
3. **İşverenin hak talebi (SMK m.115).** İşveren tam veya kısmi hak talep edebilir; talep bildirimden itibaren süresinde yapılmazsa buluş serbest buluş niteliği kazanır. Tam hak talebinde buluş üzerindeki haklar işverene geçer.
4. **Bedel (SMK m.115/3 ve ilgili hükümler).** Tam/kısmi hak talebinde çalışana makul bedel ödenir; bedelin belirlenmesinde buluşun ekonomik değeri, çalışanın işteki konumu ve işletmenin payı esas alınır.
5. **Serbest buluş ve yükümlülük (SMK m.117-118).** Çalışan serbest buluşu da işverene bildirmek ve kanunda öngörülen hallerde öncelikli kullanım teklifinde bulunmakla yükümlü olabilir.
6. **Uyuşmazlık.** Bedel ve nitelik uyuşmazlıkları için tahkim/uzlaşma ve dava yolu; üniversite mensubu buluşları için özel rejim (SMK m.121) ayrıca değerlendirilir.

## Çıktı modülleri
- Hizmet/serbest buluş nitelemesi gerekçesi.
- Bildirim ve hak talebi zaman çizelgesi.
- Bedel değerlendirme çerçevesi.
- Sözleşme/iç yönetmelik için süreç ve şablon önerisi.

## Plugin bağlamı

Bu beceri `patent-faydali-model` eklentisinin parçasıdır. Eklentinin diğer becerileriyle birlikte
çalışır; bir konu eklentinin dışına taştığında ilgili başka eklentiyi işaret eder,
aksi hâlde bu eklentinin uygun bir sonraki becerisini önerir.

## Kaynak kuralı (katı)

- **İçtihat yalnızca doğrulanmış künyeyle.** Her karar; mahkeme (Yargıtay / Danıştay /
  Anayasa Mahkemesi / Bölge Adliye Mahkemesi / Bölge İdare Mahkemesi), daire, **esas ve
  karar numarası**, tarih ve doğrulanabilir kaynak ile verilir
  (ör. `karararama.yargitay.gov.tr`, `karararama.danistay.gov.tr`,
  `kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr`, `mevzuat.gov.tr`, UYAP Emsal).
  **Model hafızasından karar numarası ÜRETME.** Emin olunmayan her künye `[doğrulanacak]`
  olarak işaretlenir.
- **Mevzuat** madde / fıkra / bent ile gösterilir (ör. "TBK m.49/1", "HMK m.114/1-ç").
- **Doktrin** yalnızca kullanıcı kaynağı sağladığında veya lisanslı canlı erişim
  belgelendiğinde kullanılır; yazar, eser, baskı ve sayfa ile.
- Varsayımlar açıkça **"varsayım"** diye işaretlenir; sahte kesinlik üretilmez.
- **MCP sunucuları kuruluysa resmî metni onlardan çek.** `turk-hukuku-mevzuat-mcp`
  kanun ve madde metnini mevzuat.gov.tr'den, `turk-hukuku-ictihat-mcp` kararları
  Yargıtay/BAM (UYAP Emsal), Danıştay ve AYM (bireysel başvuru, norm denetimi)
  bankalarından canlı getirir; hangi aracın ne zaman kullanılacağı araçların kendi
  açıklamalarındadır. Bu sunucular varsa doğrulamada önce onları kullan ve dönen
  künyeyi aynen aktar; yoksa yukarıdaki künye kuralları aynen geçerlidir.

## Bu beceri ne yapmaz

- Avukatlık veya hukuki danışmanlık yerine geçmez; nihai hukuki sorumluluk yetkili
  hukukçudadır.
- Müvekkili, onun açık kararı olmadan bağlamaz.
- Belgelerle ya da net beyanla desteklenmeyen vakıaları olgu gibi değerlendirmez.
- Menfaat çatışması veya meslek kuralı (1136 s.K., TBB Meslek Kuralları) sorunu
  görülürse dosyadan sorumlu avukata yönlendirir.

---

*Bu beceri deneyseldir ve hukukçunun çalışmasını yapılandırmaya yarar; tek başına hukuki
sonuç doğurmaz. Tüm çıktılar yürürlükteki mevzuat ve doğrulanmış güncel içtihatla teyit
edilmelidir. Hukuki danışmanlık değildir.*