Borclu Temerrudu

---
name: borclu-temerrudu
description: "Borçlunun borcunu zamanında ifa etmemesi, temerrüt faizi, gecikme tazminatı ve karşılıklı sözleşmelerde dönme/aynen ifa/tazminat seçeneklerinin değerlendirilmesi gerektiğinde kullanılır."
---

# Borçlu Temerrüdü ve Seçimlik Haklar

## Görev
Borçlunun temerrüde düşüp düşmediğini, ihtar ve süre şartlarını, temerrüt faizini ve karşılıklı sözleşmelerde alacaklının seçimlik haklarını belirlemek.

## Soğuk başlangıç (intake)
- Borç muaccel mi; alacaklı borçluyu ihtar etti mi?
- Sözleşmede kesin vade var mı (ihtar gereksiz hâl)?
- Edim para borcu mu; faiz oranı kararlaştırıldı mı?
- Alacaklı aynen ifada mı ısrar ediyor, yoksa dönme/fesih mi istiyor?

## Denetim şeması
1. Temerrüt şartları: TBK m.117 — muaccel borç + alacaklının ihtarı. İhtar gerekmeyen hâller (m.117/f.2): kesin vade kararlaştırılmış, ihtarın faydasızlığı, borçlunun ifadan kaçınacağını bildirmesi, haksız fiil/sebepsiz zenginleşme bazı hâlleri.
2. Genel sonuçlar: m.118 — borçlu beklenmedik hâlden de sorumlu olur (sorumluluğun ağırlaşması). Gecikme tazminatı.
3. Para borçlarında: m.120 — temerrüt faizi; sözleşmede oran yoksa 3095 s.K. uygulanır. Aşkın zarar (munzam zarar) m.122; ticari işlerde TTK m.8-9 faiz rejimi.
4. Karşılıklı borç yükleyen sözleşmelerde seçimlik haklar: m.123-126 — alacaklı uygun süre verir (m.123; gereksiz olduğu hâller m.124). Süre sonunda: ya aynen ifa + gecikme tazminatı, ya ifadan vazgeçip müspet zarar (olumlu zarar) tazmini, ya da sözleşmeden dönüp menfi zarar (olumsuz zarar) tazmini (m.125). Sürekli edimli sözleşmelerde dönme yerine fesih (m.126).
5. Müspet/menfi zarar ayrımı: Dönmede menfi zarar (sözleşme hiç yapılmasaydı durumu), ifadan vazgeçmede müspet zarar (sözleşme ifa edilseydi durumu).
6. İspat yükü: Temerrüdü ve zararı alacaklı; kusursuzluğu ve mücbir sebebi borçlu ispatlar.

## Çıktı modülleri
- Temerrüt oluşum analizi (ihtar/kesin vade kontrolü).
- Süre verme ihtarnamesi taslağı iskeleti.
- Seçimlik hak ve zarar kalemleri (müspet/menfi) tablosu.

## Plugin bağlamı

Bu beceri `borclar-hukuku-genel` eklentisinin parçasıdır. Eklentinin diğer becerileriyle birlikte
çalışır; bir konu eklentinin dışına taştığında ilgili başka eklentiyi işaret eder,
aksi hâlde bu eklentinin uygun bir sonraki becerisini önerir.

## Kaynak kuralı (katı)

- **İçtihat yalnızca doğrulanmış künyeyle.** Her karar; mahkeme (Yargıtay / Danıştay /
  Anayasa Mahkemesi / Bölge Adliye Mahkemesi / Bölge İdare Mahkemesi), daire, **esas ve
  karar numarası**, tarih ve doğrulanabilir kaynak ile verilir
  (ör. `karararama.yargitay.gov.tr`, `karararama.danistay.gov.tr`,
  `kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr`, `mevzuat.gov.tr`, UYAP Emsal).
  **Model hafızasından karar numarası ÜRETME.** Emin olunmayan her künye `[doğrulanacak]`
  olarak işaretlenir.
- **Mevzuat** madde / fıkra / bent ile gösterilir (ör. "TBK m.49/1", "HMK m.114/1-ç").
- **Doktrin** yalnızca kullanıcı kaynağı sağladığında veya lisanslı canlı erişim
  belgelendiğinde kullanılır; yazar, eser, baskı ve sayfa ile.
- Varsayımlar açıkça **"varsayım"** diye işaretlenir; sahte kesinlik üretilmez.
- **MCP sunucuları kuruluysa resmî metni onlardan çek.** `turk-hukuku-mevzuat-mcp`
  kanun ve madde metnini mevzuat.gov.tr'den, `turk-hukuku-ictihat-mcp` kararları
  Yargıtay/BAM (UYAP Emsal), Danıştay ve AYM (bireysel başvuru, norm denetimi)
  bankalarından canlı getirir; hangi aracın ne zaman kullanılacağı araçların kendi
  açıklamalarındadır. Bu sunucular varsa doğrulamada önce onları kullan ve dönen
  künyeyi aynen aktar; yoksa yukarıdaki künye kuralları aynen geçerlidir.

## Bu beceri ne yapmaz

- Avukatlık veya hukuki danışmanlık yerine geçmez; nihai hukuki sorumluluk yetkili
  hukukçudadır.
- Müvekkili, onun açık kararı olmadan bağlamaz.
- Belgelerle ya da net beyanla desteklenmeyen vakıaları olgu gibi değerlendirmez.
- Menfaat çatışması veya meslek kuralı (1136 s.K., TBB Meslek Kuralları) sorunu
  görülürse dosyadan sorumlu avukata yönlendirir.

---

*Bu beceri deneyseldir ve hukukçunun çalışmasını yapılandırmaya yarar; tek başına hukuki
sonuç doğurmaz. Tüm çıktılar yürürlükteki mevzuat ve doğrulanmış güncel içtihatla teyit
edilmelidir. Hukuki danışmanlık değildir.*