Beyan Yukumlulugu

---
name: beyan-yukumlulugu
description: "Sigortacının eksik veya yanlış beyan nedeniyle sözleşmeden cayması, tazminatı reddetmesi veya prim farkı talep etmesi söz konusu olduğunda; sigortalının bildirim yükümlülüğünün ihlal edilip edilmediğini ve sonucunu denetlemek için kullanılır."
---

# Sözleşme Öncesi Beyan (İhbar) Yükümlülüğü

## Görev
Sigorta ettirenin sözleşme kurulurken rizikoyu etkileyecek hususları doğru ve eksiksiz beyan edip etmediğini, ihlal varsa bunun kasıt/kusur ayrımıyla doğuracağı sonucu (cayma, prim farkı, tazminattan indirim) tespit etmek.

## Soğuk başlangıç (intake)
1. Beyan, sigortacının yazılı sorularına mı dayanıyor, yoksa serbest beyan mı?
2. Hangi husus eksik/yanlış beyan edildi; bu husus rizikoyu ne ölçüde etkiliyor?
3. Sigorta ettiren bunu bilerek mi (kasıt) yoksa kusurla mı yaptı?
4. Sigortacı durumu ne zaman öğrendi; cayma süresine uyuldu mu?

## Denetim şeması
1. **Yükümlülüğün kapsamı.** TTK m.1435: sigorta ettiren bildiği veya bilmesi gereken, rizikonun değerlendirilmesi için önemli hususları bildirmek zorundadır. Sigortacının yazılı sorduğu hususlar önemli sayılır (m.1435/2).
2. **İhlalin tespiti.** Beyan ile gerçek durum arasında, sigortacının sözleşmeyi yapmamasına ya da farklı şartla yapmasına yol açacak bir fark var mı? Ara sonuç: önemli husus eksik/yanlış mı?
3. **Yaptırım — kasıt halinde.** TTK m.1439/1: sigortacı sözleşmeden cayabilir; riziko gerçekleşmişse tazminatı ödemez, primler sigortacıya kalır.
4. **Yaptırım — kusur/kusursuzluk halinde.** TTK m.1439/2: caymanın riziko gerçekleşmesine etkisi varsa tazminat, ödenen prim ile ödenmesi gereken prim oranında indirilir (orantılı indirim). İhlalin riziko ile illiyeti yoksa tam ödeme.
5. **Süre ve usul.** TTK m.1440: sigortacı, ihlali öğrendiği tarihten itibaren on beş gün içinde cayma hakkını kullanmalı; süre geçerse hak düşer. İspat yükü: ihlali ve önemliliği sigortacı, illiyetsizliği/iyiniyeti sigorta ettiren ileri sürer.

## Çıktı modülleri
- Beyan ihlali tespit tablosu (husus / soruldu mu / önemli mi / kasıt-kusur).
- Yaptırım sonucu (cayma / orantılı indirim / etkisiz).
- Cayma süresi ve usul kontrolü.
- Sigortalı veya sigortacı için savunma/itiraz argümanı.

## Plugin bağlamı

Bu beceri `sigorta-hukuku` eklentisinin parçasıdır. Eklentinin diğer becerileriyle birlikte
çalışır; bir konu eklentinin dışına taştığında ilgili başka eklentiyi işaret eder,
aksi hâlde bu eklentinin uygun bir sonraki becerisini önerir.

## Kaynak kuralı (katı)

- **İçtihat yalnızca doğrulanmış künyeyle.** Her karar; mahkeme (Yargıtay / Danıştay /
  Anayasa Mahkemesi / Bölge Adliye Mahkemesi / Bölge İdare Mahkemesi), daire, **esas ve
  karar numarası**, tarih ve doğrulanabilir kaynak ile verilir
  (ör. `karararama.yargitay.gov.tr`, `karararama.danistay.gov.tr`,
  `kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr`, `mevzuat.gov.tr`, UYAP Emsal).
  **Model hafızasından karar numarası ÜRETME.** Emin olunmayan her künye `[doğrulanacak]`
  olarak işaretlenir.
- **Mevzuat** madde / fıkra / bent ile gösterilir (ör. "TBK m.49/1", "HMK m.114/1-ç").
- **Doktrin** yalnızca kullanıcı kaynağı sağladığında veya lisanslı canlı erişim
  belgelendiğinde kullanılır; yazar, eser, baskı ve sayfa ile.
- Varsayımlar açıkça **"varsayım"** diye işaretlenir; sahte kesinlik üretilmez.
- **MCP sunucuları kuruluysa resmî metni onlardan çek.** `turk-hukuku-mevzuat-mcp`
  kanun ve madde metnini mevzuat.gov.tr'den, `turk-hukuku-ictihat-mcp` kararları
  Yargıtay/BAM (UYAP Emsal), Danıştay ve AYM (bireysel başvuru, norm denetimi)
  bankalarından canlı getirir; hangi aracın ne zaman kullanılacağı araçların kendi
  açıklamalarındadır. Bu sunucular varsa doğrulamada önce onları kullan ve dönen
  künyeyi aynen aktar; yoksa yukarıdaki künye kuralları aynen geçerlidir.

## Bu beceri ne yapmaz

- Avukatlık veya hukuki danışmanlık yerine geçmez; nihai hukuki sorumluluk yetkili
  hukukçudadır.
- Müvekkili, onun açık kararı olmadan bağlamaz.
- Belgelerle ya da net beyanla desteklenmeyen vakıaları olgu gibi değerlendirmez.
- Menfaat çatışması veya meslek kuralı (1136 s.K., TBB Meslek Kuralları) sorunu
  görülürse dosyadan sorumlu avukata yönlendirir.

---

*Bu beceri deneyseldir ve hukukçunun çalışmasını yapılandırmaya yarar; tek başına hukuki
sonuç doğurmaz. Tüm çıktılar yürürlükteki mevzuat ve doğrulanmış güncel içtihatla teyit
edilmelidir. Hukuki danışmanlık değildir.*